แนวพัฒนาระบบพืชของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จะทรงยึดอยู่ในบริบทของการรักษาสภาพนิเวศ ทรงเข้าพระราชหฤทัยอย่างดียิ่งในกฎของธรรมชาติที่ล้อมกรอบระบบชีวิตอยู่ ทรงสามารถใช้ข้อมูลทั้งด้านภูมิอากาศ ภูมิประเทศ แหล่งน้ำ และดินอย่างช่ำชอง เพื่อประกอบการจัดการระบบพืช ทรงสนพระราชหฤทัยในเรื่องฟิสิกส์ของอากาศมาโดยตลอด จนมีความเข้าพระราชหฤทัยถึงปัจจัยที่มีผลต่อการรวมตัวของเมฆและเกิดฝน ทั้งนี้เพื่อให้สามารถดำเนินการเรื่องทำฝนเทียมได้ รวมทั้งทรงพระปรีชาสามารถในการอ่านแผนที่อากาศได้จนถึงขั้นคำนวณและพยากรณ์การเคลื่อนที่ของพายุและการเกิดฝน ทรงมีเครือข่ายติดต่อรับข้อมูลด้านอากาศอย่างสมบูรณ์ จึงทรงทราบรูปแบบการกระจายของฝนในพื้นที่ทั่วประเทศ นอกจากนี้ ทรงสามารถอ่านข้อมูลด้านภูมิประเทศได้อย่างดีเลิศจากแผนที่แสดงระดับความสูงต่ำ ภาพที่คุ้นตาของคนไทยคือการมีแผนที่ในพระหัตถ์ขณะทรงงานโดยตลอด ทรงเชี่ยวชาญเป็นเลิศ เพราะทรงตรวจสอบแผนที่กับพื้นที่จริงด้วย ข้อมูลที่มีในด้านภูมิประเทศของประเทศไทยนั้นจะต้องสมบูรณ์มากที่สุด ในหลายกรณีปรากฏด้วยซ้ำว่า ทรงพบที่ผิดในแผนที่เมื่อเทียบกับพื้นที่จริง ข้อมูลจากแผนที่ และภาพถ่ายทางอากาศต่างๆ รวมกับการตรวจสภาพพื้นที่จริง ทำให้ทรงสามารถวินิจฉัยได้อย่างถูกต้องว่าจะสามารถพัฒนาแหล่งน้ำได้หรือไม่ ควรมีลักษณะอย่างไร พระบรมราชวินิจฉัยตั้งอยู่บนข้อมูลที่เป็นจริงและครบด้าน แผนสร้างแหล่งน้ำจึงไม่ใช่วิธีลองถูกลองผิด แต่สามารถทำได้จริง ในระดับต่อมา ทรงเข้าพระราชหฤทัยในกระบวนการสร้างและพัฒนาของดิน จึงพระราชทานพระบรมราชวินิจฉัยข้อมูลดินได้ชัดเจนว่าควรมีวิธีแก้ไขปัญหาดินอย่างไร ทรงใช้ทั้งการอนุรักษ์และฟื้นฟู สมาคมอนุรักษ์ดินและน้ำนานาชาติ ได้ขอพระราชทานทูลเกล้าฯ ถวายราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติในฐานะทรงเป็น นักอนุรักษ์ดินและน้ำดีเด่นของโลก เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๗ เมื่อรวมข้อมูลด้านกายภาพเข้าด้วยกัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงมีกรอบที่เป็นไปได้ในการวางแผนพัฒนาระบบเกษตรในพื้นที่ แต่ทรงใส่พระราชหฤทัยยิ่งกว่านั้น จะทรงสอบถามข้อมูลประกอบจากราษฎรในท้องที่ก่อนเสมอ เมื่อทรงได้ข้อมูลทั้งทางกายภาพ และสภาพเศรษฐกิจและสังคมรวมถึงวัฒนธรรมของท้องถิ่นแล้ว จึงพระราชทานพระบรมราชวินิจฉัยแผนการพัฒนาพื้นที่นั้น ๆ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงดำเนินงานพัฒนาเป็นตัวอย่างให้เห็นประจักษ์โดยตลอดมา ทรงวางแผนงาน โดยมีการค้นคว้ารวบรวมข้อมูลครบถ้วนก่อนเสมอ ทรงปฏิบัติมากกว่านักวิชาการทั่วไปที่มองปัญหาเฉพาะทางกายภาพ หรือทางเศรษฐกิจและสังคม หรือทางวัฒนธรรมตามที่ตนถนัดเพียงด้านเดียว ทรงเป็นตัวอย่างอย่างเลิศของการทำงานที่ตั้งบนฐานข้อมูลที่ครบด้าน กอรปกับพระราชหฤทัยที่เปี่ยมด้วยพระเมตตา ที่จะช่วยให้พสกนิกรสามารถทำกินบนผืนแผ่นดินไทยได้อย่างแท้จริง และยืนนาน

| การจัดการทรัพยากรน้ำ | การฟื้นฟูพื้นที่ลุ่มน้ำ | การจัดการป่า | การเกษตรยั่งยืน | การค้นคว้ารวบรวมข้อมูลสภาพแวดล้อมพืช |

| ระดับใหญ่เชิงวิวัฒนาการของชีวิต | ระดับกลางเชิงนิเวศ | ระดับละเอียดของพืชแต่ละชนิด |

| สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาพฤกษ์เศรษฐกิจ |