การปลูกพืชบำรุงดินตามลักษณะดิน พืชรากลึกต่างๆ กัน

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงห่วงใยปัญหาของเกษตรกร จึงได้พระราชทานพระราชดำริเกี่ยวกับการพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตทางด้านเกษตรกรรม ทรงเน้นในเรื่องการค้นคว้าทดลองหาพันธุ์พืชใหม่ๆ โดยเฉพาะพืชเศรษฐกิจเพื่อการปรับปรุงบำรุงดิน พันธุ์พืชและเทคนิควิธีการดูแลต่างๆนั้น จะต้องเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของท้องถิ่นนั้นๆ และไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมด้วย สำหรับแนวพระราชดำริที่พระราชทาน ในการดำเนินงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้านการเกษตรนั้น เป็นไปตามหลักการของระบบการเกษตรยั่งยืน คือ "ระบบการเกษตรยั่งยืนควรมีลักษณะเลียนแบบระบบนิเวศของป่าธรรมชาติ คือ มีความหลากหลายทางชีวภาพ มีกลไกควบคุมตนเอง มีการพึ่งพาปัจจัยการผลิตจากภายนอกตามความจำเป็น " ดังนั้นโครงการตามพระราชดำริทุกโครงการ ทรงมุ่งเน้นการใช้ธรรมชาติแก้ไขธรรมชาติเอง และทรงหาวิธีการให้มนุษย์กับธรรมชาติสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุล กล่าวคือการให้ความสำคัญกับระบบปลูกพืชที่เกื้อกูลกัน เพราะสามารถใช้ประโยชน์จากธรรมชาติเพื่อสร้างความสมดุลในระบบการเกษตร ซึ่งจะทำให้เสียค่าใช้จ่ายน้อยที่สุด ต้นทุนการผลิตจึงลดลง ตัวอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้านการเกษตรที่สอดคล้องกับ หลักการของการเกษตรยั่งยืน ได้แก่ ๑) โครงการนาข้าวทดลองในสวนจิตรลดา โครงการส่วนพระองค์นาทดลองสวนจิตรลดา ได้ปลูกข้าวและพืชอื่นหมุนเวียนในนาข้าว ตั้งแต่ปี ๒๕๐๔ เป็นต้นมา เมื่อหมดหน้านา จะปลูกพืชหมุนเวียน ได้แก่พืชตระกูลถั่วต่างๆ สลับกับนาข้าว หลังจากเก็บเกี่ยวพืชแต่ละฤดูแล้ว มีการไถตอซังและเศษพืชตระกูลถั่วลงไปในดินเพื่อเป็นการรักษาความอุดมสมบูรณ์ของดิน ซึ่งพบว่าตลอด ๓๐ ปีที่ผ่านมา การปลูกพืชหมุนเวียนอย่างเป็นระบบตามที่กล่าวมา มีการใช้ปุ๋ยเคมีบ้างตามความจำเป็น ดินจะมีความเป็นกรดเป็นด่างพอเหมาะ มีการสะสมอินทรียวัตถุรวมทั้งปริมาณธาตุอาหาร เช่น ฟอสฟอรัส และโปแตสเซียมในดินเพิ่มขึ้น ๒) ศูนย์ศึกษาการพัฒนาเขาหินซ้อนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดฉะเชิงเทรา ศูนย์นี้ได้ศึกษาทดสอบการปลูกพืชบำรุงดินเพื่อเพิ่มผลผลิต มีการปลูกพืชหมุนเวียนแบบตามกัน โดยปลูกพืชตระกูลถั่วเป็นพืชแรก ตามด้วยพืชที่สองได้แก่ข้าวฟ่าง เพื่อต้องการได้ตอซังผสมลงในดิน ได้กำหนดให้วางแถวพืชตามแนวระดับ เนื่องจากดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำและมีสภาพเป็นกรด จึงหว่านมูลไก่กระทงลงดินร่วมกับหินฟอสเฟต ผลปรากฏว่าดินได้เพิ่มความอุดมสมบูรณ์ขึ้น และฤดูแล้งสามารถใช้น้ำชลประทานแบบระบบร่องคู การดำเนินงานของศูนย์ศึกษาการพัฒนาเขาหินซ้อนนี้ เป็นการดำเนินงานในแนวของเกษตรยั่งยืนมาตั้งแต่เริ่มโครงการ ดำเนินงานตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ว่าในการพัฒนานั้นต้องง่ายพอที่ราษฎรจะนำไปปฏิบัติได้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ประหยัด และอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เริ่มตั้งแต่การดำเนินงานให้สอดคล้องกับลักษณะภูมิศาสตร์ โดยการจัดแบ่งที่ดินให้เหมาะสม แล้วปรับปรุงบำรุงดินโดยวิธีธรรมชาติเป็นหลัก

| การจัดการทรัพยากรน้ำ | การฟื้นฟูพื้นที่ลุ่มน้ำ | การจัดการป่า | การเกษตรยั่งยืน | การค้นคว้ารวบรวมข้อมูลสภาพแวดล้อมพืช |

| ระดับใหญ่เชิงวิวัฒนาการของชีวิต | ระดับกลางเชิงนิเวศ | ระดับละเอียดของพืชแต่ละชนิด |

| สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาพฤกษ์เศรษฐกิจ |