พระปรีชาสามารถในด้านอรรถศาสตร์

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นผู้นำในการคิดคำมาทรงใช้กับพระราชกรณียกิจต่าง ๆ ได้อย่างกะทัดรัด ประณีต เหมาะสม เรียบง่าย และมีความหมายลึกซึ้งชัดเจน ดังตัวอย่างต่อไปนี้

ก่อกวน เลี้ยงให้อ้วน โจมตีเป็นกลุ่มคำที่ทรงคิดขึ้นใช้กับกลวิธีและขั้นตอนในการทำฝนเทียม

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเริ่มศึกษาค้นคว้าเรื่องการทำฝนเทียมเพื่อบรรเทาและขจัดความแห้งแล้ง ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๙๙ ทรงประสบความก้าวหน้าขึ้นตามลำดับ จนสามารถนำฝนเทียมมาบรรเทาความแห้งแล้งครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. ๒๕๑๕ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ในปี พ.ศ. ๒๕๑๖ จึงทรงกำหนดกลวิธีและขั้นตอนในการทำฝนเทียมด้วยกลุ่มคำคือ "ก่อกวน เลี้ยงให้อ้วน โจมตี"

ก่อกวน คือ การโปรยสารเคมีบริเวณเหนือลมขึ้นไป ไกลจากจุดที่ต้องการให้ฝนตกประมาณ ๔๐-๘๐ กม. เพื่อให้เมฆเริ่มก่อตัว

เลี้ยงให้อ้วน คือ การโปรยสารเคมีตามยอดเมฆและไหล่เมฆที่ก่อตัวขึ้นให้มีขนาดใหญ่ขึ้น

โจมตี คือ การโปรยสารเคมีหยอดเข้าไปให้ฝนตก

ในปี พ.ศ. ๒๕๑๗ คณะรัฐมนตรีมีมติให้ใช้ชื่อ "ฝนหลวง" แทนคำว่า "ฝนเทียม"

โครงการแก้มลิง หมายถึง โครงการผันน้ำส่วนเกินไปเก็บไว้ในอ่างเก็บน้ำเพื่อป้องกันน้ำท่วม หรือเพื่อรอใช้ประโยชน์อันเป็นวิธีเดียวกับพฤติกรรมของลิงเวลากินกล้วยที่มักจะเก็บไว้ในกระพุ้งแก้มทั้งสองข้างก่อนแล้วเคี้ยวกลืนในภายหลัง ดังตัวอย่างในพระราชดำรัสที่พระราชทานเมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๐

"เมื่อปีที่แล้วพูดถึงลิง ทำไมพูดถึงลิง เพราะว่าปีที่แล้วได้บอกว่ามีโครงการแก้มลิง โครงการแก้มลิงได้พูดมานับว่าหลายปีแล้ว และเข้าใจว่าเดี๋ยวนี้ที่ได้ทำกิจการแก้มลิงนี้ก็ได้ผลพอสมควรแล้ว ปีนี้กรุงเทพฯ น้ำไม่ท่วม แต่ว่าได้ใช้โครงการนี้ในที่ที่น้ำท่วมและเกิดได้ผล

เมื่อสองเดือนมีน้ำท่วมหนักในประเทศในหลายจังหวัด แต่ที่ดูรุนแรงที่สุดคือที่จังหวัดชุมพร โดยที่ยังไม่ถึงเวลาที่จะมีพายุไต้ฝุ่นและโซนร้อนมา ฝนลงจนทำให้น้ำท่วมเมืองชุมพรมีความเสียหายเป็นจำนวนมหาศาล ทำให้คิดถึงว่าน่าจะไปดูว่าทำไมเป็นอย่างนั้น ฝนตกมาและน้ำท่วมในเมือง เขาว่าบางแห่งก็สองเมตร ทำให้มีความเสียหายมากต่อทรัพย์สินของประชาชน และแม้แต่สิ่งของทางราชการ เช่น ที่โรงพยาบาลเครื่องเอกซเรย์ถูกน้ำท่วมเสียหายไป

ฉะนั้น ถ้าจะลงทุนเพื่อที่จะป้องกันมิให้น้ำท่วมรุนแรงอย่างนั้นก็ควรหาวิธี ได้ส่งคนไปถ่ายรูปทางบก ทางอากาศ และเราก็ดูแผนที่ เห็นว่ามีที่แห่งหนึ่งควรทำเป็นแก้มลิงได้โดยธรรมชาติ คือมีหนองใหญ่ หนองใหญ่นั้นเป็นที่กว้างใหญ่ตามชื่อ แต่ว่าก็ไม่ใหญ่พอ เพราะว่ามีการบุกรุกเข้าไปและตื้นเขิน

ที่สำคัญมีคลองที่อยู่ใกล้หนองใหญ่นั้น แต่คลองนั้นยังตัน คือยังไม่ได้ขุดให้ตลอด เหลือระยะอีกกิโลเมตรครึ่งเศษ ๆ น้ำที่จะลงในคลองนี้เพื่อที่จะระบายออกทะเลมิให้หันวกมาท่วมเมือง ลงทะเลยังไม่ได้ เลยถามว่าโครงการเขาจะขุดคลองนี้เสร็จเมื่อไร เขาบอกว่ามีงบประมาณแล้วแต่ยังไม่มา และว่าจะทำเสร็จในปีหน้า ปี ๒๕๔๑ เลยนึกว่าจะต้องหาวิธีที่จะใช้ประโยชน์จากคลอง ซึ่งได้ลงทุนมากให้ได้ประโยชน์ในฤดูกาลที่จะมีพายุเข้ามา เลยบอกเขาว่า จะขอสนับสนุนให้เจ้าหน้าที่ทั้งกรมชลประทาน ทั้งฝ่ายจังหวัด และมีบริษัทได้รับมอบหมายให้ทำ ให้เขารีบขุดและทำโครงการให้เสร็จภายในเดือนหนึ่ง แทนที่จะเป็นปีหนึ่งจะกลายเป็นเดือนหนึ่ง ได้รับรองเขาว่า ถ้าต้องการการสนับสนุนจะให้การสนับสนุน งานจึงเริ่มโดยทำการขุดและทำเป็นท่อ มีประตูน้ำที่จะทะลุออกไปในหนองใหญ่เพื่อที่จะระบายน้ำลงคลอง

บอกเขาว่าให้เวลาเดือนเหนึ่ง เขาก็สั่นหัวว่างานเช่นนี้ต้องใช้เวลา เลยบอกกับเขาว่าขอสนับสนุนด้วยเงินที่ได้ส่วนหนึ่งของมูลนิธิราชประชานุเคราะห์ เพื่ออุดหนุนให้สร้างประตูน้ำ ใส่ท่อและมีประตูน้ำจากหนองใหญ่ลงคลอง ส่วนการขุดคลองให้สำเร็จนั้นทางมูลนิธิชัยพัฒนาได้สนับสนุนเงิน ๑๘ ล้าน ซึ่งทางราชการได้มอบเงินตามงบประมาณ ได้เมื่อไรก็ขอคืน แต่ไม่ทราบว่าทางราชการจะสนับสนุนเงินนี้หรือไม่แต่ไม่เป็นไร มูลนิธิฯ ก็ยอมที่จะเสียประโยชน์ไปบ้าง

ทำอย่างนี้เพราะเห็นว่าการลงทุนเพื่อให้มีผลิตผลมากขึ้น ข้อหนึ่ง การลงทุนเพื่อให้ไม่ต้องเสียเงินอีกข้อหนึ่ง เป็นสิ่งที่คุ้ม ถ้าเราไม่ทำ เชื่อว่าจะมีน้ำท่วม ทั้งที่ทำการเพาะปลูก สถานที่ราชการ หรือเอกชนต้องเสียหาย ต้องเสียเงินมากกว่านั้นมาก เสียเงินค่าส่งเสริม ค่าสงเคราะห์ผู้ที่เสียหาย ซึ่งถ้าไม่มีความเสียหายก็ไม่ต้องเสียเงิน ประชาชนได้ทำมาหากินอย่างปกติ ผลของงานของเขาก็จะเป็นรายได้ นอกจากรายได้ก็เป็นความสะดวก เช่นเครื่องเอกซเรย์ที่ได้กล่าวถึงก็ได้บริการประชาชนที่เจ็บป่วยได้อย่างดี

ฉะนั้น การที่ลงทุนในเดือนนั้น ๑๘ ล้านกว่าก็นึกว่าคุ้ม เป็นการประหยัดเงินของประชาชน เป็นการประหยัดเงินของราชการ งานเช่นนี้จำเป็นที่จะต้องใช้ทรัพย์เข้าไป สำหรับประตูน้ำนั้นก็ได้ผล เพราะว่าเมื่อพายุลินดาเข้า ทางกรมอุตุนิยมฯ ได้แจ้งว่าจะเข้าแถวชุมพร แต่ความจริงนึกว่าจะเลยชุมพรขึ้นมาถึงประจวบคีรีขันธ์และเพชรบุรี เช่นนั้นก็จะทำให้ชุมพรไม่โดนกำลังแรงที่สุดของพายุ แต่โดยที่คลอง คือลำน้ำที่ผ่านเมืองชุมพร มีต้นน้ำขึ้นไปถึงประจวบคีรีขันธ์ เข้าใจว่าน้ำจะลงมามาก

ถึงเวลาพายุลินดาเข้า ฝนก็ลงตลอดแถว ตั้งแต่เหนือของชุมพรไปถึงเพชรบุรี น้ำก็จะท่วม แต่ว่าโดยที่ได้เอาน้ำออกจากหนองใหญ่ลงคลองที่ขุดทะลุไปได้แล้ว หนองใหญ่จึงรับน้ำที่ลงมาลงทะเลได้ตามหน้าที่ของหนองใหญ่ในฐานะเป็นแก้มลิง ลงท้ายชุมพร ตัวเมืองชุมพร และชนบทข้าง ๆ ชุมพร น้ำจึงไม่ท่วมแม้จะมีพายุมาอย่างหนัก"

โครงการโรงเรียนพระดาบส เป็นแนวพระราชดำริในการวางรูปแบบการศึกษานอกระบบโดยถือตามแบบโบราณที่ให้โอกาสแก่ผู้มีความประสงค์ที่จะพัฒนาความรู้ไปฝากตัวกับอาจารย์เพื่อเล่าเรียนความรู้และอยู่รับการฝึกอบรมศีลธรรมไปพร้อมกัน

โครงการโรงเรียนพระดาบสนี้ ทรงริเริ่มเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๙ และสถานที่ตั้งของโรงเรียนพระดาบสคือ บ้านเลขที่ ๓๘๔-๓๙๖ ถนนสามเสน เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร โครงการนี้เน้นการศึกษาวิชาชีพในระยะสั้น

สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาภาษาศาสตร์ประยุกต์