จากการที่เกิดภาวะน้ำท่วมในเขตกรุงเทพมหานคร พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงมีความห่วงใยเป็นอย่างยิ่ง ได้ทรงศึกษา ค้นคว้า หาแนวทางการแก้ไขปัญหาและได้ให้หน่วยงานที่รับผิดชอบเข้าเฝ้าเป็นระยะ ๆ ตามโอกาสอันควรเพื่อร่วมพิจารณากำหนดแนวทางการแก้ไขปัญหาให้ได้ผลดี ดังนี้ ๑. การเร่งระบายน้ำให้ออกสู่ทะเล โดยผ่านคลองทางฝั่งตะวันออกของเขตชุมชนกรุงเทพมหานคร ๒. การจัดให้มีพื้นที่สีเขียว (Green Belt) ซึ่งสามารถแปรสภาพเป็นทางระบายน้ำได้ด้วย ๓. การสร้างระบบป้องกันน้ำท่วมในเขตชุมชนกรุงเทพมหานคร ๔. การสร้างสถานีเก็บน้ำตามจุดต่าง ๆ ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร เพื่อช่วยในโครงการป้องกันน้ำท่วม ๕. การขยายทางน้ำหรือเปิดทางน้ำในจุดที่ผ่านทางหลวง หรือทางรถไฟ ในการดำเนินการทั้ง ๕ ประการ ในขั้นต้นทรงขอให้พยายามพิจารณาดำเนินการในส่วนที่สามารถดำเนินการได้ก่อน และใช้งบประมาณน้อยที่สุด โดยมีรายละเอียดในการปฏิบัติ ประกอบด้วย ๑. การเร่งระบายน้ำออกจากพื้นที่ท่วมขัง เนื่องจากฝนตกหนัก จะแยกออกได้เป็น ๑.๑ พระราชดำริในการผันน้ำในทุ่งตอนเหนือและด้านตะวันออกของกรุงเทพมหานครลงสู่ทางทิศใต้ออกสู่ทะเล โดยผ่านระบบการระบายน้ำ เพื่อเป็นการระบายน้ำในทุ่งตอนเหนือ และด้านตะวันออก ให้ออกไปโดยไม่ให้ท่วมขัง และไหลเข้ามาท่วมในเขตชุมชนและเขตเศรษฐกิจได้ ๑.๒ พระราชดำริในการเร่งระบายน้ำท่วมขังในเขตพระโขนงและย่านบางนาออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยา เพื่อเป็นการเร่งรัดการระบายน้ำที่ท่วมขังอยู่ในเขตพระโขนงและย่านบางนาลงสู่คลองต่าง ๆ (คลองเจ็ก คลองบางจาก คลองบางอ้อน้อย และคลองบางอ้อใหญ่) แล้วจึงระบายลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยาต่อไป ๑.๓ พระราชดำริในการเร่งระบายน้ำท่วมขังในเขตภาษีเจริญ หนองแขม และบางขุนเทียน เพื่อเป็นการระบายน้ำที่ท่วมขังอยู่ตามแนวทางหลวงสายธนบุรี-ปากท่อ กับตามแนวคลองพระยาราชมนตรี ให้สามารถลดระดับลงเป็นการบรรเทาภาวะน้ำท่วมในเขตพื้นที่ฝั่งธนบุรีลงได้เป็นอย่างมาก ๒. การจัดให้มีพื้นที่สีเขียว (Green Belt) ซึ่งสามารถแปรสภาพเป็นทางระบายน้ำได้โดยการกำหนดให้มีพื้นที่ที่มีขนาดกว้างยาวแน่นอนผืนหนึ่ง ให้เป็นพื้นที่สีเขียวเพื่อป้องกันการขยายตัวของตัวเมือง และใช้สำหรับผันและระบายน้ำที่เกิดจากฝนตกหนักในเขตพื้นที่เพาะปลูกรอบกรุงเทพฯ ทั้งทางทิศเหนือและทิศตะวันออก ไม่ให้ไหลเข้าสู่บริเวณชุมชนด้านตะวันตก ซึ่งมาตรการ Green Belt นี้ จะสอดคล้องรับกับแนวทางในการเร่งระบายน้ำตามหัวข้อที่ ๑ นั่นเอง ๓. การสร้างระบบป้องกันน้ำท่วมในเขตกรุงเทพมหานคร ในการป้องกันน้ำท่วมในเขตชุมชนหนาแน่น และเขตเศรษฐกิจนั้น จะประกอบไปด้วย ๓.๑ การสร้างคันกั้นน้ำสำหรับใช้ป้องกันน้ำในเขตพื้นที่เพาะปลูกนอกคันกั้นน้ำ มิให้ไหลเข้าสู่พื้นที่ชุมชนภายในคันกั้นน้ำ ความยาวของคันกั้นน้ำทั้งหมดประมาณ ๖๕ กิโลเมตร โดยใช้แนวถนนเดิมเป็นส่วนใหญ่ ประกอบด้วย การปรับปรุงถนนหทัยราษฎร์ ถนนนิมิตรใหม่ และถนนกิ่งแก้ว ให้สูงขึ้นและก่อสร้างคันกั้นน้ำเชื่อมต่อในบริเวณที่ไม่มีถนนเดิม ๓.๒ การสร้างอาคารบังคับน้ำสำหรับใช้ควบคุมบังคับน้ำในคลองต่าง ๆ โดยอาคารบังคับน้ำดังกล่าว จะก่อสร้างขึ้นในคลองต่าง ๆ บริเวณที่คันกั้นน้ำตัดผ่านทุกแห่งและสร้างอาคารระบายน้ำลงสู่ทะเลทางทิศใต้ด้วย ๔. การสร้างสถานที่เก็บน้ำตามจุดต่าง ๆ ในพื้นที่กรุงเทพมหานครเพื่อเป็นการเสริมโครงการป้องกันน้ำท่วม โดยพยายามกำหนดจุดที่จะไม่ก่อให้เกิดความเดือดร้อนแก่ประชาชนหรือเป็นบริเวณแหล่งน้ำอยู่แล้ว เพียงแต่ทำการพัฒนาขึ้นมาใช้งานเท่านั้น เช่น การพัฒนาบึงมักกะสัน ขึ้นมา ซึ่งสามารถใช้ช่วยในการเก็บกักปริมาณน้ำในพื้นที่บริเวณใกล้เคียงได้ ๕. การขยายทางน้ำหรือเปิดทางน้ำในจุดที่ผ่านทางหลวงหรือทางรถไฟ รวมทั้งปรับปรุงขุดลอกทางน้ำตามธรรมชาติ ให้สามารถระบายน้ำได้อย่างพอเพียง โดยได้ทำการปรับปรุงคลองธรรมชาติสายต่าง ๆ ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันออกของถนนสายบางกะปิ-บางนา (คลองหนองบอน คลองสาหร่าย คลองปลัดเปรียง คลองชวดลากข้าว คลองลาดกระบัง และคลองสายอื่น ๆ) ในเขตพื้นที่ด้านในของกรุงเทพมหานคร รวมทั้งกำจัดวัชพืชและสิ่งกีดขวางทางน้ำอื่น ๆ ที่ทำให้น้ำไหลไม่สะดวก นอกจากนั้น ยังได้พิจารณาให้ใช้เครื่องยนต์ติดใบพัดผลักดันน้ำผ่านท่อลอด และบริเวณจุดบังคับตามใต้สะพาน เพื่อให้การระบายน้ำมีปริมาณเพิ่มขึ้นจากที่ไหลอยู่ตามธรรมชาติ จากหลักการใหญ่ ๆ ดังกล่าวข้างต้น หน่วยงานที่รับผิดชอบต่าง ๆ ได้มีการร่วมกันกำหนดแผนดำเนินงานตามแนวพระราชดำริ ตั้งแต่ปีพ.ศ. ๒๕๒๓ เป็นต้นมา จนในปี พ.ศ. ๒๕๒๖ ซึ่งโครงการป้องกันน้ำท่วมยังดำเนินไปไม่เสร็จสมบูรณ์ ก็ปรากฏว่า เกิดเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่อีกครั้งหนึ่ง แต่ก็เป็นการท่วมเฉพาะบางจุดที่เป็นจุดอ่อน ซึ่งน้ำไม่สามารถไหลลงสู่ทางระบายน้ำได้เท่านั้น จึงเป็นการพิสูจน์ถึงความถูกต้องแม่นยำของพระราชดำริในการวินิจฉัยปัญหา และแสดงถึงการมองการณ์ไกลในเรื่องนี้อย่างชัดแจ้ง

| ความทั่วไปการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพมหานครและปริมณฑล | สาเหตุน้ำท่วมกรุงเทพมหานครและปริมณฑล | แนวพระราชดำริเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพมหานคร | วิทยาการของพระราชดำริเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพมหานคร | สรุปการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพมหานครและปริมณฑล |

| การพัฒนาแหล่งน้ำ | การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ | การพัฒนาอนุรักษ์ดิน | การพัฒนาการประมง | การแก้ไขปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพมหานครและปริมณฑล |

| สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาเศรษฐศาสตร์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม |