(กิจ)กรรมของครู...

ดนัย ยังคง*
สมนึก บุญพาไสว**

อ. ชรุดา'นี่อาจารย์ประสงค์คะ ในฐานะที่คุณเคยสอนคณิตศาสตร์มาตั้งหลายปีแล้ว คุณว่าเราน่าจะจัดกิจกรรมการเรียนคณิตศาสตร์ ให้กับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย แผนการเรียนวิทยาศาสตร์อย่างไรดีนะ เขาถึงจะตื่นเต้นกับบทเรียนกันบ้าง หรือมองเห็นการเชื่อมโยงระหว่าง วิชาคณิตศาสตร์กับวิชาวิทยาศาสตร์บ้างคะ'
อ.ประสงค์'โธ่ อาจารย์ชรุดาครับ..... คุณก็รู้ว่า ผมสอนวิชาคณิตศาสตร์มาหลายปีก็จริง แต่ผมไม่เคยสอนวิชาวิทยาศาสตร์ในระดับมัธยมปลายเลย ความรู้ทางวิทยาศาสตร์เอง ผมก็ชักจะเลือน ๆ ไปเกือบหมดแล้วครับ... ก็เลยไม่รู้จะคิดกิจกรรมอะไรทางวิทยาศาสตร์มาผสมผสานกับคณิตศาสตร์ได้ กิจกรรมส่วนใหญ่ที่ผมได้จัดทำอยู่ ก็มักจะเป็นไปในรูปของเกมกิจกรรมการให้เหตุผล และการแก้ปัญหาทางคณิตศาสตร์ ซึ่งอยู่ในแวดวงของการใช้ความคิดและเนื้อหาที่เกี่ยวกับคณิตศาสตร์ล้วน ๆ.... ยังคิดไม่ออกเลยครับ... แล้วคุณว่าเราจะทำอย่างไรกันดีครับ....'
ท่านผู้อ่านที่เป็นครูคณิตศาสตร์ ท่านเคยคุยกับเพื่อนครูของท่านในปัญหาคล้าย ๆ กับที่อาจารย์ประสงค์และอาจารย์ชุรดาคุยกันบ้างหรือเปล่านะ
ถ้าไม่เคย... ท่านคิดว่ากิจกรรมอย่างที่อาจารย์ประสงค์และอาจารย์ชุรดาคุยกันนั้น เป็นเรื่องที่น่าสนใจ น่าทำ น่าคิด บ้างไหมเอ่ย...
ถ้าเคย... ท่านพบวิธีจัดกิจกรรมอย่างนั้นบ้างหรือยัง แล้วเป็นอย่างไรบ้าง....
....ถ้าพบแล้ว.... และ... ทำแล้ว นักเรียนของท่านรู้สึกอย่างไรบ้างกับกิจกรรมที่ได้ทำ สนุกกับการเรียนมากขึ้นบ้างไหม
...ถ้ายังไม่พบ.... ท่านเคยคิดบ้างไหมว่า เราน่าจะทำกันอย่างไรดี?

...กิจกรรมต่อไปนี้ อาจเป็นตัวอย่างของกิจกรรมหนึ่ง ที่ครูผู้สอนวิชาคณิตศาสตร์ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย จะนำไปใช้กับนักเรียนสายวิทยาศาสตร์ได้ โดยให้นักเรียนได้ค้นหาผลสรุปบางอย่างจากการทดลอง โดยเริ่มจากการคาดเดา ตั้งสมมุติฐานเพื่อยืนยันข้อสรุป หรือหาข้อสรุปที่ถูกต้องของการทดลองนั้น โดยครูผู้สอนอาจใช้คำถามประกอบ เพื่อให้นักเรียนได้มีโอกาสคิด ซักถาม และร่วมอภิปรายกัน
สิ่งแรกที่ต้องทำสำหรับกิจกรรมนี้ คือ สร้างอุปกรณ์เพื่อใช้ในการทดลอง โดยเตรียมวัสดุที่ใช้ทำอุปกรณ์
เมื่อเตรียมวัสดุเรียบร้อยแล้ว ต่อไปก็เป็นการสร้างอุปกรณ์
แล้วทำการทดลอง

อ่านมาถึงตรงนี้ ท่านผู้อ่านที่เป็นครูคณิตศาสตร์อาจจะอยากถามว่า ที่บอกเล่ามาตั้งนานนี้ ก็ยังไม่เห็นว่ามันจะไปเกี่ยวข้องกับกิจกรรมการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ระดับมัธยมปลายตรงไหนกันเลย ถ้าจะเกี่ยวข้องบ้างก็เห็นจะเป็นเพียงความรู้ระดับประถมศึกษา ในเรื่องระยะทางหรือความสูงเท่านั้น

ใจเย็น ๆ ครับ ใจเย็น ๆ ........

ก็อย่างที่ได้เกริ่นไว้ตั้งแต่ตอนแรกแล้วครับว่า เราจะใช้คณิตศาสตร์เป็นเครื่องมือเพื่อช่วยยืนยันข้อสรุป หรือยืนยันความคิดว่าถูกต้องหรือไม่ และอาจจะมีผลพลอยได้ในการหาระยะที่ไกลที่สุดได้ด้วย
หลังจากที่นักเรียนได้ทำการทดลองหลาย ๆ ครั้ง ในระดับความสูงของน้ำที่แตกต่างกัน นักเรียนของเราได้ใช้ทักษะการสังเกตกันบ้าง หรือไม่ว่า การที่น้ำไหลออกจากจุดใด แล้วพุ่งออกไปได้ไกลที่สุดนั้น จะขึ้นอยู่กับระดับความสูงของน้ำหรือไม่
ตรงนี้แหละครับเป็นเป้าที่เราจะใช้คณิตศาสตร์เป็นเครื่องมือที่จะเข้าไปจัดการแก้ปัญหานี้ และนี่ก็เป็นเรื่องที่แน่นอนทีเดียวว่า ความรู้ที่ต้องใช้ประกอบในการแก้ปัญหา ก็ต้องเป็นความรู้ทางวิทยาศาสตร์อย่างแน่ ๆ เพราะผู้เขียนได้กล่าวไว้แล้วว่า เราจะใช้กิจกรรมนี้เป็นกิจกรรมเสริมสำหรับนักเรียนที่เรียนทางสายวิทยาศาสตร์
ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ที่ต้องใช้ได้แก่ ความรู้เรื่อง พลังงานศักย์ พลังงานจลน์ สมการของการเคลื่อนที่ เป็นต้น

ดังนั้น กิจกรรมนี้จึงอาจใช้เป็นกิจกรรมประกอบการเรียน หลังจากที่ครูสอนเรื่องการหาอนุพันธ์ของฟังก์ชันจบแล้ว ซึ่งจะเป็นตัวอย่างหนึ่งที่นักเรียนจะได้เห็นการประยุกต์ความรู้ทางคณิตศาสตร์ เข้ากับทางวิทยาศาตร์ ถึงแม้จะไม่ได้เป็นการใช้คณิตศาสตร์ เพื่อคณิตศาสตร์โดยตรง แต่กิจกรรมทำนองนี้จะทำให้นักเรียนเกิดความซาบซื้ง เห็นประโยชน์ของการใช้วิชาคณิตศาสตร์ไปใช้กับวิชาอื่น ๆ ได้
จากการทดลองในกิจกรรมข้างต้น จะเห็นว่ายังมีคำถามและปัญหาที่น่าสนใจอยู่อีกไม่น้อย ผู้เขียนจึงขอฝากปัญหาชวนคิดไว้เป็นการบ้านไปคิดกันเล่น

.......... โอกาสหน้าค่อยมาคุยกันใหม่นะครับว่าผลที่คุณคิดได้นั้นจะเหมือนกับเราหรือเปล่าหนอ ..........

ที่มา: หัวหน้าสาขาวิชาคณิตศาสตร์มัธยมศึกษาตอนปลาย สสวท. **ผู้ชำนาญ สาขาวิชาอุตสาหกรรม