พระปรีชาสามารถด้านภาษาศาสตร์เชิงสังคม

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเผยแพร่ความรู้แก่พสกนิกรทั้งแผ่นดินโดยใช้วิธีการต่าง ๆ พระราชทานความรู้และวิทยากรไปยังราษฎรทุกระดับชั้น ทุกเพศ ทุกวัย ไม่เว้นแม้คนพิการหรือทุพพลภาพ พระองค์ได้พระราชทานพระบรมราโชวาทบ้าง พระราชดำรัสบ้าง ในบางกรณีทรงปฏิบัติด้วยพระองค์เอง พร้อมกับทรงสาธิตเพื่อเป็นแบบอย่างเพื่อให้ราษฎรเข้าใจวิธีการนำความรู้ไปใช้อย่างถูกต้อง จึงเห็นได้ว่า พระองค์ทรงพระปรีชาสามารถและทรงเชี่ยวชาญในการใช้ภาษาในการเผยแพร่ความรู้อย่างแท้จริง

โครงการที่สำคัญในการเผยแพร่วิชาความรู้คือ โครงการสร้างสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ดังพระราชดำรัสตอนหนึ่งว่า

"…สารานุกรมนี้จุดประสงค์อันแรกอันสำคัญที่สุดก็คือให้ผู้ที่ใช้สารานุกรมนี้ให้เกิดความรู้สึกว่า โลกนี้มันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน โลกหมายถึงโลกความรู้ โลกกลม โลกของวิทยาศาสตร์ และโลกของวิชาต่าง ๆ อันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ต้องอาศัยซึ่งกันและกัน แล้วก็ในเวลาเดียวกันก็ทำให้เห็นว่าในชาติบ้านเมืองหรือในเมืองอื่น ๆ ก็ต้องอาศัยซึ่งกันและกัน ถ้าได้ความคิดอันนี้อย่างหนึ่ง ก็จะเกิดความรู้สึกว่าชีวิตของตนจะต้องอยู่ในส่วนรวม และจะต้องพยายามปฏิบัติเพื่อส่วนรวม ศิลปะ ดนตรี ก็จะต้องรวมกับวิทยาศาสตร์ ซึ่งคนทั่ว ๆ ไปไม่เข้าใจ แต่ว่าถ้าอ่านสารานุกรมแล้วก็จะเข้าใจ ก็เกิดความเชื่อถือ…"

นอกจากนี้ยังได้พระราชทานพระราชดำริอันทรงคุณค่าในการจัดทำคำอธิบายเรื่องต่าง ๆ ในสารานุกรม โดยทรงเน้นเรื่องการใช้ภาษาให้เหมาะสมกับผู้อ่านทุกระดับดังนี้

"… มีความมุ่งหมายที่จะนำวิชาการแขนงต่าง ๆ ที่ควรศึกษา ออกเผยแพร่แก่เยาวชนให้แพร่หลายทั่วถึง เพื่อเยาวชนจักได้หาความรู้ ช่วยตัวเองได้จากการอ่านหนังสือ และเพื่อให้ได้ประโยชน์อันกว้างขวางยิ่งขึ้น ทรงกำหนดหลักการทำคำอธิบายเรื่องต่าง ๆ แต่ละเรื่องเป็นสามตอนหรือสามระดับ สำหรับให้เด็กรุ่นเล็กอ่านเข้าใจได้ระดับหนึ่ง สำหรับเด็กรุ่นกลางอ่านเข้าใจได้ระดับหนึ่ง และสำหรับเด็กรุ่นใหญ่รวมถึงผู้ใหญ่อีกระดับหนึ่ง เพื่ออำนวยโอกาสให้บิดามารดาสามารถใช้หนังสือนี้เป็นเครื่องมือแนะนำวิชาแก่บุตรธิดา และให้พี่แนะนำวิชาแก่น้องเป็นลำดับกันลงไป…"

รายละเอียดเพิ่มเติมปรากฏในคำแถลงของประธานโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนดังนี้

"… โครงการฯ ได้เรียบเรียงเนื้อหาของเรื่องต่าง ๆ เป็น ๓ ระดับความรู้ โดยประสงค์ให้ความรู้ความเข้าใจแก่เด็กรุ่นเล็กระดับหนึ่ง เด็กรุ่นกลางระดับหนึ่ง และเด็กรุ่นใหญ่ รวมทั้งผู้ใหญ่ ผู้สนใจอีกระดับหนึ่ง ทั้งนี้ ได้เรียบเรียงเนื้อหาให้เหมาะสมแก่ผู้อ่านแต่ละรุ่นหรือแต่ละระดับ และพิมพ์ด้วยตัวอักษรขนาดต่าง ๆ กัน แต่ละเรื่องเริ่มต้นด้วยเนื้อหาของระดับเด็กรุ่นเล็ก ถัดไปเป็นของระดับเด็กรุ่นกลาง สุดท้ายจึงเป็นของระดับเด็กรุ่นใหญ่และผู้ใหญ่…"

นอกจากนี้ พระปรีชาสามารถด้านภาษาศาสตร์เชิงสังคมยังปรากฏในพระราชนิพนธ์เรื่องพระมหาชนกกล่าวคือ ได้ทรงปรับปรุงภาษาจากสำนวนเก่าในพระไตรปิฎกให้เป็นสำนวนภาษาที่เหมาะสมกับผู้อ่านทุกเพศทุกวัยในยุคปัจจุบัน ทำให้พระราชนิพนธ์เรื่องนี้ทรงคุณค่ายิ่งดังที่ปรากฏแล้ว

คำประกาศราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติ
พระปรีชาสามารถในด้านสรวิทยา วจีวิภาค และวากยสัมพันธ์ | อรรถศาสตร์ | ทรงเรียบเรียง |
การแปล | ภาษาศาสตร์เชิงสังคม | การสร้างรูปแบบตัวอักษรในคอมพิวเตอร์

สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาภาษาศาสตร์ประยุกต์