พระปรีชาสามารถในด้านการแปล

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระปรีชาสามารถในด้านการแปลภาษาเป็นอย่างยิ่ง ด้วยเหตุที่พระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ พระราชนิพนธ์ที่ทรงแปลจึงมีคุณค่าและมีอรรถรสทางภาษาอย่างดีเยี่ยม พระราชนิพนธ์ที่ทรงแปลมีอยู่หลายเรื่อง ที่สำคัญมีดังนี้

นายอินทร์ผู้ปิดทองหลังพระ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระวิริยะอุตสาหะ ทรงใช้เวลาว่างวันละเล็กละน้อยเพื่อทรงแปลเรื่อง "นายอินทร์ผู้ปิดทองหลังพระ" จากต้นฉบับภาษาอังกฤษเรื่อง "A Man Called Intrepid" ของ William Stevenson เป็นเวลาประมาณ ๓ ปี ระหว่างวันที่ ๒๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๐ ถึงวันที่ ๒๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๓ จึงจบบริบูรณ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เคยพระราชทานแก่ผู้ทรงรู้จักคุ้นเคยเมื่อทรงแปลเสร็จ ครั้นต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้บริษัท อมรินทร์ พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด(มหาชน) จัดพิมพ์และจัดจำหน่ายเพื่อหารายได้สมทบทุนมูลนิธิชัยพัฒนา เนื่องในวโรกาสที่ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๖๖ พรรษา ใน วันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๖ เป็นหนังสือขนาด ๘ หน้ายกมาตรฐาน หนา ๖๐๓ หน้า มีสถิติการพิมพ์ระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๓๖ - ๒๕๓๗ ถึง ๑๒ ครั้ง ครั้งละ ๑๐,๐๐๐ เล่ม

ตัวอย่างพระราชนิพนธ์แปล
Who is the happy Warrior…
That every man in arms would wish to be?
--It is the generous spirit …
Who, doomed to go in company with Pain,
And Fear, and Bloodshed …
Turns his necessity to glorious gain …
And in himself possess his own desire …
And therefore does not stoop, nor lie in wait
For wealth, or honors, or for worldly state …
And, through the heat of conflict, keeps the law
In calmness made, and sees what he foresaw.
นายอินทร์ ผู้ปิดทองหลังพระ
นักรบใด ใจมั่น พลันเริงร่า ถ้วนทหาร ปรารถนา เป็นเช่นเขา
สู้สุดฤทธิ์ ในกิจ ทั้งหนักเบา ยอมรับเอา ด้วยมโน อันโอฬาร์
เป็นเกลอกับ ทุกข์กล้า แสนสาหัส อันตราย สารพัด ไม่หน่ายหน้า
ถึงขามจิต โลหิตซับ กับพสุธา ใจเย็นได้ ไม่ว้า หวั่นพะวง
แลเห็นความ ลำเค็ญ เป็นประโยชน์ อันช่วงโชติ ชวลิต น่าพิศวง
ตั้งจิตไว้ ไม่พรั่น ด้วยมั่นคง และอาจอง ทะนงรัก ศักดิ์แห่งตน
ไม่ยอมลด กายใจ ให้ต่ำต้อย เพื่อจะคอย ตวงตัก แม้สักหน
ซึ่งยศศักดิ์ อัครฐาน ศฤงคารตน หมายเทิดผล คือความดี ที่ศรัทธา
กฎอันใด แม้วางไว้ ในยามสงบ ปองเคารพ ชูเชิด ให้เจิดจ้า
ดำเนินตาม ที่เห็นชัด ในหัทยา ว่าเป็นภา-ระเลิศ ประเสริฐจริง

ติโต

พระราชนิพนธ์ที่สำคัญมากอีกเรื่องหนึ่งคือเรื่อง "ติโต" พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงแปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษเรื่อง "Tito" ของ Phyllis Auty ทรงแปลเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๙ เพื่อให้ข้าราชบริพารได้ทราบถึงอัจฉริยะของบุคคลผู้นี้ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้บริษัทอมรินทร์ พริ้นติ้ง แอนด์ พับ ลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) จัดพิมพ์และจัดจำหน่ายเพื่อหารายได้สมทบทุนมูลนิธิชัยพัฒนา พระราชนิพนธ์เรื่องนี้ เพียงระยะเวลาระหว่างวันที่ ๕ - ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๗ พระราชนิพนธ์เรื่องนี้มีสถิติการพิมพ์ถึง ๕ ครั้ง ครั้งละ ๑๐,๐๐๐ เล่ม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเอาพระราชหฤทัยใส่ในการทรงแปลเรื่องนี้ ด้วยพระวิริยะอุตสาหะเป็นอย่างยิ่ง ดังพระราชดำรัสตอนหนึ่งที่พระราชทานไว้ เมื่อวันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๗ ดังนี้

"ตอนนี้จะมาโฆษณา เป็นรายการโฆษณา สปอตโฆษณา คือว่า ได้เขียนคำแปลหนังสือเรื่อง "ติโต" แปลมาหลายปีแล้ว ๒๐ ปี แต่เห็นว่ายังคงทันสมัย เพราะเขายังตีกัน จึงต้องรีบปรับปรุงของ "ติโต" ที่แปลจากภาษาฝรั่งให้ออกมาได้ เพื่อให้คนได้อ่านว่าสถานการณ์ในโลกเป็นอย่างไร เรื่อง "ติโต" เรารีบปรับปรุงซึ่งนึกว่าจะไม่ทัน แต่ก็ทัน คือเราหวังว่าโลกนี้จะมีสันติภาพ จะมีความสงบ ต้องรีบปรับปรุงหนังสือเรื่อง "ติโต" ให้ทันกับเขาที่ยังตีกันอยู่ ถ้าเขาไม่ตีกัน เมืองเขาเรียบร้อยแล้ว ก็ไม่เป็นสิ่งที่น่าสนใจ เมืองยูโกสลาเวีย เขายังตีกัน ฉะนั้นก็เลยรีบให้หนังสือแปลนี้ออกมาได้ พิมพ์สำเร็จขณะนี้สามารถซื้อได้ในราคา ๒๐๐ บาท ใครสนใจก็สามารถซื้อได้ ถ้าซื้อจำนวน ๑๐๐ เล่ม จะลดราคา ๑๕ เปอร์เซ็นต์ ท่านทั้งหลายสามารถซื้อได้ ถ้าดูในหนังสือนั้น จะรู้ว่าเมืองที่ถูกพวกเซิร์บตี นั้นคือเมืองอะไร นาโตก็ใช้เครื่องบินไปโจมตีก็จะได้รู้ว่าอยู่ที่ไหน…"

พระราชนิพนธ์พากย์ภาษาอังกฤษเรื่องพระมหาชนก

ทรงแปลพระราชนิพนธ์พระมหาชนกจากภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษ ทำให้พระราชนิพนธ์เรื่องนี้มี ๒ พากย์ คือ พากย์ภาษาไทย และพากย์ภาษาอังกฤษ ดังจะขออัญเชิญบางส่วนในพระราชนิพนธ์เรื่องนี้มาแสดงให้เห็นพระอัจฉริยะในการแปล ดังนี้

"ในอดีตกาลอันพ้นคณนาวิสัย ครั้งหนึ่ง พระราชาพระนามว่า มหาชนก ครองราชสมบัติอยู่ในกรุงมิถิลาแคว้นวิเทหะ พระเจ้ามหาชนกนั้น มีพระราชโอรสสองพระองค์ พระนามว่าอริฏฐชนก และ โปลชนก พระราชาพระราชทานตำแหน่งอุปราชแก่องค์พี่ และตำแหน่งเสนาบดีแก่องค์น้อง กาลต่อมาพระมหาชนกราชสวรรคต พระอริฏฐชนก ได้ครองราชสมบัติ และทรงตั้งพระโปลชนกเป็นอุปราช

Once upon an uncomputable time past, there was a king bearing the name of Mahajanaka who reigned in the city of Mithila in the land of Videha. King Mahajanaka had two sons named respectively Aritthajanaka and Polajanaka. The elder son was invested by the King as Viceroy, and the younger one, Chief Minister. In the course of time, the King passed away to Heaven. Prince Aritthajanaka acceded to the throne and invested his brother as Viceroy."

พระราชนิพนธ์แปลอื่น ๆ

เศรษฐศาสตร์ตามนัยของพระพุทธศาสนา บทที่ ๔ เล็กดีรสโต ทรงแปลจากเรื่อง "Small Is Beautiful" ของ E.F. Schumacher หน้า ๕๓ - ๖๓

ข่าวจากวิทยุเพื่อสันติภาพและความก้าวหน้า ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Radio Peace and Progress" ในนิตยสาร Intelligence Digest ฉบับ ๑ เมษายน ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

การคืบหน้าของมาร์กซิสต์ ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "The Marxist Advance" Special Brief

รายงานตามนโยบายคอมมูนิสต์ ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Following the Communist Line"

ฝันร้ายไม่จำเป็นจะต้องเป็นจริง ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "No Need for Apocalypse" ในนิตยสาร The Economist ฉบับ ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

รายงานจากลอนดอน ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "London Report" ในนิตยสาร Intelligence Digest : Weekly Review ฉบับ ๑๘ มิถุนายน สิงหาคม ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

ประเทศจีนอยู่ยง ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Eternal China" ในนิตยสาร Intelligence Digest : Weekly Review ฉบับ ๑๓ สิงหาคม ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

ทัศนะน่าอัศจรรย์จากชิลีหลังสมัยอาล์เลนเด ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Surprising Views from a Post - Allende Chile" ในนิตยสาร Intelligence Digest : Weekly Review ฉบับ ๒๐ สิงหาคม ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

เขาว่าอย่างนั้น เราก็ว่าอย่างนั้น ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Sauce for the Gander" ในนิตยสาร Intelligence Digest : Weekly Review ฉบับ ๒๐ สิงหาคม ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

จีนแดง : ตั้วเฮียค้ายาเสพติดแห่งโลก ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Red China: Drug Pusher to the World" ในนิตยสาร Intelligence Digest : Weekly Review ฉบับ ๒๐ สิงหาคม ๒๕๑๘ (ค.ศ. ๑๙๗๕)

วีรบุรุษตามสมัยนิยม ทรงแปลและเรียบเรียงจากเรื่อง "Fashion in Heroes" ของ George F. Will ในนิตยสาร Newsweek ฉบับ ๖ สิงหาคม ๒๕๒๒ (ค.ศ. ๑๙๗๙)

คำประกาศราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติ
พระปรีชาสามารถในด้านสรวิทยา วจีวิภาค และวากยสัมพันธ์ | อรรถศาสตร์ | ทรงเรียบเรียง |
การแปล | ภาษาศาสตร์เชิงสังคม | การสร้างรูปแบบตัวอักษรในคอมพิวเตอร์

สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาภาษาศาสตร์ประยุกต์