หวายเป็นปาล์มเลื้อยที่คนเรานำมาใช้ประโยชน์อย่างกว้างขวาง ตั้งแต่ อุปกรณ์ประกอบอาชีพ เครื่องใช้ในครัวเรือน และอื่น ๆ อีกมาก หวายจึงเป็นพืชเศรษฐกิจที่ สำคัญก่อให้เกิดการสร้างงานกับชาวชนบท ตลอดจนมีการสร้างงาน ในการผลิตเฟอร์นิเจอร์ นอกจากผลิตเพื่อเป็นการค้าภายในประเทศแล้ว ยังสามารถส่งออกเป็นรายได้แก่ประเทศ ปีละมาก ๆ ในปี ๒๕๒๐ มีมูลค่า ๒๓.๓ ล้านบาท มาเป็น ๔๔๐ ล้านบาทในปี ๒๕๒๘ และมี แนวโน้มส่งออกมากขึ้นทุกปี โดยที่วัตถุดิบที่ใช้ในการผลิต คือหวาย ซึ่งเป็นผลิตผลจากกำลัง ผลิตของป่าธรรมชาติ จากการเพิ่มปริมาณการผลิตอย่างรวดเร็ว ทำให้ปริมาณการตัดหวาย จากป่ามาใช้เพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็ว และมากขึ้นเรื่อยๆ จนเกินกำลังการผลิตจากป่า ใน ปัจจุบันเริ่มมีการขาดแคลนเส้นหวาย จนมีการสั่งนำเข้าจากต่างประเทศ จึงจำเป็นที่จะมีการ ศึกษาวิจัยหวาย เพื่อที่จะทำการปลูกทดแทน อีกทั้งหาวิธีการขยายพันธุ์หวาย ให้ได้จำนวนมากอย่างรวดเร็ว พอที่จะนำมาปลูกสร้าง เป็นสวนป่าหวายในอนาคต

โครงการส่วนพระองค์ สวนจิตรลดา เริ่มศึกษาวิธีการขยายพันธุ์หวาย ที่มีค่าทางเศรษฐกิจบางชนิดในปลายปี ๒๕๒๙ และได้นำผลงานไปเสนอในที่ประชุมสัมมนา เรื่องหวายที่ทางโครงการหวาย คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรมป่าไม้ และ International Development Research Centre (IDRC) ประเทศแคนาดาร่วมกัน จัดขึ้น ซึ่งปรากฏว่าในประเทศไทย ยังไม่มีการศึกษาการขยายพันธุ์ โดยวิธีเลี้ยงเนื้อเยื่อมาก่อน หลังจากมีพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานพระราชดำริให้ศึกษาวิธีการขยายพันธุ์ โดย การเลี้ยงเนื้อเยื่อ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ทดลองปลูกหวาย ในสวนยางใกล้พระตำหนักเรือนต้น สวนจิตรลดา และมีพระราชดำริให้ทดลองปลูกที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาฯ ห้วยฮ่องไคร้ จ.เชียงใหม่ และศูนย์ศึกษาการพัฒนาฯ ภูพาน จ.สกลนคร จึงขอรับการสนับสนุน การวิจัยจากสำนักงานคณะกรรมการพิเศษ เพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ดำเนินการวิจัยในเรื่อง การขยายพันธุ์หวายที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ โดยวิธีการเลี้ยงเนื้อเยื่อ การรวบรวมพันธุ์และศึกษาการเจริญเติบโตของหวายที่มีค่าทางเศรษฐกิจบางชนิด โครงการส่วนพระองค์ ได้รับทุนวิจัยในโครงการ Program on Science and Technology Cooperation (PSTC) จาก U.S.Agency for International Development (USAID) ในหัวข้อ In vitro Conservation and Propagation of Three Economic Species of Rattans มีระยะเวลาดำเนินงาน ตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ.๒๕๓๑ - ธันวาคม พ.ศ.๒๕๓๔ โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะทำการอนุรักษ์ และขยายพันธุ์หวายที่มีค่าทางเศรษฐกิจ ได้แก่ หวายน้ำผึ้ง หวายตะค้าทอง และหวายหอม

ในการศึกษาการขยายพันธุ์ การรวบรวมพันธุ์ และการศึกษาการเจริญ เติบโตของหวายที่มีค่าทางเศรษฐกิจได้ศึกษาร่วมกับภาควิชาพืชสวน คณะเกษตร และภาควิชาชีววิทยาป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งหวายที่เป็นพันธุ์เป้าหมายของโครงการ คือ หวายข้อดำ หวายน้ำผึ้ง หวายตะค้าทอง หวายหอม ขณะนี้สามารถทำการขยายพันธุ์ให้ได้ต้นที่สมบูรณ์ ของหวายข้อดำ และหวายตะค้าทอง ได้สูตรอาหารที่เหมาะสมที่จะทำการขยายพันธุ์ให้ได้จำนวนมากในระยะเวลาสั้น และพยายามปรับปรุงให้ดีขึ้นต่อไป ส่วนการรวบรวมพันธุ์และการศึกษาการเจริญเติบโตของหวาย ได้ปลูกรวบรวมในบริเวณสวนยาง สวนจิตรลดา และที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาฯ ห้วยฮ่องไคร้ อ.ดอยสะเก็ด จ.เชียงใหม่ ในปลายปี พ.ศ. ๒๕๓๐ นอกจากนี้ยังมีการศึกษาการขยายพันธุ์หวายที่มีค่า ทางเศรษฐกิจชนิดอื่น เช่น หวายแดง หวายโป่ง หวายกำพวน หวายงวย หวายขี้เสี้ยน

เดือน มกราคม พ.ศ.๒๕๓๒ ทางโครงการส่วนพระองค์ สวนจิตรลดา ได้ติดต่อประสานงานกับทางจังหวัดตรัง เพื่อจัดทำโครงการสวนรวบรวมพันธุ์หวาย จังหวัดตรัง ซี่งทางจังหวัดได้จัดทำโครงการดังกล่าวเรียบร้อยแล้ว กำหนดพื้นที่โครงการสวนรวบรวมพันธุ์หวาย เนื้อที่ประมาณ ๑,๐๐๐ ไร่ บริเวณน้ำตกโตนเต๊ะ ในเขตพื้นที่ป่าไม้ถาวร ตามมติคณะรัฐมนตรี พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติและอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าบางส่วนท้องที่ตำบลปะเหลียน อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๓๒

พ.ศ. ๒๕๓๖ ผู้ร่วมโครงการประกอบด้วย โครงการส่วนพระองค์ฯ สวนจิตรลดา สำนักพระราชวัง ส่วนราชการจังหวัดตรัง ผู้ประสานงาน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อถวายเป็นสวนหวายเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รวบรวมพันธุ์หวายของประเทศที่มีค่าทางเศรษฐกิจ เป็นสถานที่ศึกษาวิจัยเกี่ยวกับพันธุ์หวายชนิดต่างๆ เป็นแหล่งผลิตขยายพันธุ์หวายและเป็นสถานที่อนุรักษ์พันธุ์หวายชนิดต่างๆ ของประเทศไทย ดร.จิรายุ อิศรางกูร ณ อยุธยา รองเลขาธิการพระราชวัง ผู้แทนเลขาธิการพระราชวัง และผู้อำนวยการโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดาเป็นประธานในพิธี ปลูกหวายเป็นปฐมฤกษ์ของโครงการสวนรวบรวมพันธุ์หวาย จ.ตรัง เมื่อวันที่ ๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๒ ในพื้นที่ ๕๐ ไร่ จำนวน ๕,๐๐๐ ต้น ในปี พ.ศ.๒๕๓๓ ปลูกหวายประจำปีในพื้นที่ ๒๕๐ ไร่ จำนวน ๒๕,๐๐๐ ต้น และปลูกต่อเนื่องทุกปี จนครบตามโครงการ เมื่อเดือนกันยายน ๒๕๓๖

สำหรับผลการดำเนินงานโครงการหวายที่ได้รับทุนวิจัยจากยูเสด ทางห้องปฏิบัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช สามารถที่จะขยายพันธุ์หวายน้ำผึ้ง และหวายตะค้าทอง โดยการเลี้ยงเนื้อเยื่อ เป็นจำนวนมากพอ ที่จะนำออกปลูกในเรือนเพาะชำ ในปี พ.ศ. ๒๕๓๓ โครงการส่วนพระองค์ฯ ได้จัดส่งกล้าหวายตะค้าทอง และหวายน้ำผึ้ง ที่ได้จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช ไปทดลองปลูก ในพื้นที่โครงการ สวนรวบรวมพันธุ์หวาย จังหวัดตรัง โครงการหวายที่ได้รับทุนวิจัยจากยูเสด ได้สิ้นสุดโครงการ เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๓๕ แต่ ก็ยังดำเนินงานวิจัย เกี่ยวกับโครงการหวายต่อไป ในการพัฒนาวิธีการขยายพันธุ์ ให้ได้จำนวนมาก และมีการประสานงาน กับหน่วยราชการการอื่น เพื่อขยายผลที่ได้จากการวิจัยออกไป โดยส่งผลงานวิจัยต่อ ให้กับโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช อันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้ร่วมมือกันระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ เช่น กรมป่าไม้ กรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล เพื่อขยายผลจากงานวิจัย ถ่ายทอดเทคโนโลยีจากพืชที่อนุรักษ์ มาศึกษาประเมินในด้านต่าง ๆ ในด้านหวายอุตสาหกรรมในการทำเครื่องเรือน เครื่องจักสาน และหวายที่ใช้ในการกินยอด และอุตสาหกรรมแปรรูป