ลักษณะของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

๑. โครงการที่มีลักษณะศึกษา ค้นคว้า ทดลองเป็นการส่วนพระองค์ โครงการดังกล่าวนี้เท่ากับเป็นการเตรียม พระองค์ในด้านข้อมูลและความรอบรู้ที่จะทรงนำไปประยุกต์ใช้ในการแก้ปัญหาและเผยแพร่แก่เกษตรกร รวมทั้งเป็นการ แสวงหาแนวทางการพัฒนาที่ถูกต้องและเหมาะสมกับสภาพสังคมไทย และสภาพแวดล้อมในแต่ละท้องถิ่นด้วย
๒. โครงการที่มีลักษณะเริ่มเข้าไปแก้ไขปัญหาหลักของเกษตรเนื่องจากเกษตรกรประสบปัญหาและอุปสรรคในการทำ เกษตรกรรมมากขึ้นเป็นลำดับ ในขณะที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีโครงการทดลองและเรียนรู้ไปด้วยนั้น ก็ทรงเริ่ม ก้าว เข้าสู่การดำเนินการเพื่อแก้ไขปัญหาของเกษตรกรอย่างแท้จริง ระยะแรกโครงการยังจัดขอบเขตอยู่เฉพาะบริเวณรอบ ๆ ที่ประทับ ในส่วนภูมิภาค รูปแบบของการพัฒนาแก้ไขปัญหาคือ การพัฒนาแบบผสมผสาน (Integrated Development) หลังจากนั้นโครงการ ในลักษณะนี้ค่อย ๆ ขยายขอบเขตออกไปสู่สังคมเกษตรกรในพื้นที่กว้างขึ้นเป็นลำดับ



ขั้นตอนการดำเนินงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ในการจัดวางแผนโครงการใดโครงการหนึ่งก่อนจะมีพระราชดำริ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงศึกษาข้อมูลต่าง ๆ เป็นขั้นเป็นตอนอย่างละเอียดก่อนทุกครั้ง โดยมีขั้นตอนต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

๑. การศึกษาข้อมูล ก่อนจะเสด็จพระราชดำเนินยังพื้นที่ใด ๆ นั้น จะทรงศึกษาข้อมูลจากเอกสารและแผนที่ต่าง ๆ ที่มีอยู่ เพื่อให้ทราบถึงสภาพในท้องถิ่นนั้น ๆ อย่างละเอียดก่อนเสมอ

๒. การหาข้อมูลในพื้นที่ เมื่อเสด็จฯ ถึงพื้นที่นั้น ๆ ก็จะทรงหาข้อมูลรายละเอียดเพิ่มเติมอีกครั้งหนึ่งเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริง และข้อมูลล่าสุด อาทิเช่น

๒.๑ ทรงสอบถามประชาชนถึงการประกอบอาชีพ สภาพหมู่บ้าน ภูมิประเทศ ดินฟ้าอากาศ ทางน้ำ ฯลฯ
๒.๒ ทรงสำรวจพื้นที่เสด็จฯ ทอดพระเนครพื้นที่จริงที่คาดว่าควรจะดำเนินการพัฒนาได้
๒.๓ ทรงสอบถามเจ้าหน้าที่ เมื่อทรงศึกษาข้อมูลจากเอกสารและทรงได้ข้อมูลจากพื้นที่จริงแล้ว ก็จะทรงปรึกษากับ เจ้าหน้าที่ฝ่ายต่าง ๆ ถึงความเหมาะสมความเป็นไปได้อีกครั้งหนึ่ง พร้อมทั้งทรงคำนวณวิเคราะห์ทันทีด้วยว่า เมื่อดำเนินการ แล้วจะได้ประโยชน์อย่างไร และคุ้มค่ากับการลงทุนหรือไม่เพียงใด อย่างไร แล้วจึงพระราชทานพระราชดำริให้เจ้าหน้าที่ที่ เกี่ยวข้องไปพิจารณาในขั้นรายละเอียดตามขั้นตอนต่อไป
๓. การศึกษาข้อมูลและการจัดทำโครงการ เมื่อเจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องได้รับพระราชทานพระราชดำริแล้ว ก็จะไปศึกษา ข้อมูลรายละเอียดต่าง ๆ อีกครั้งหนึ่ง เพื่อประกอบการจัดทำโครงการให้เป็นไปตามแนวพระราชดำริที่ได้พระราชทานไว้
๔. การดำเนินงานตามโครงการ เมื่อจัดทำโครงการเสร็จเรียบร้อยและผ่านการพิจารณาจากหน่วยเหนือตามลำดับ ขั้นตอน จนถึงการอนุมัติโครงการและงบประมาณแล้ว หน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็จะดำเนินการปฏิบัติงานในทันที โดยมี สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) เป็นหน่วยงานกลาง ในการประสานงานและประสานแผนต่าง ๆ ให้แต่ละหน่วยงานได้ดำเนินการสนับสนุนสอดคล้องกัน และ/หรืออาจจัดตั้ง องค์กรกลางที่ประกอบด้วยแต่ละฝ่ายที่เกี่ยวข้องเป็นผู้ควบคุมดูแลให้การดำเนินงานต่าง ๆ เป็นไปด้วยความเรียบร้อย มีประสิทธิภาพ
๕. การติดตามผลงาน ในการติดตามผลการดำเนินงานนั้น คณะทำงานโครงการและเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานในพื้นที่ได้ จัดทำรายงานขึ้นกราบบังคมทูล ทำให้ความทราบฝ่าละอองธุลีพระบาทโดยละเอียด รวมทั้งสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อ ประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จะได้มีการติดตามประเมินผลเป็นระยะ ๆ แต่ที่สำคัญคือ พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จฯ กลับไปยังโครงการนั้น ๆ ด้วยทุกครั้งเมื่อมีโอกาส เพื่อทอดพระเนตรความก้าวหน้าและติดตามผลงาน ต่าง ๆ ให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย ในกรณีที่เกิดมีปัญหาอุปสรรคต่าง ๆ ก็จะทรงชี้แนะแนวทางแก้ไขปัญหานั้น ๆ ให้สำเร็จ ลุล่วงไป

| สรรพศิลปศาสตราธิราช| สาขาวิศวกรรมชลประทาน|