ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์
เมธีวิจัยอาวุโส สกว. ประจำปี 2539
สาขาเกษตรศาสตร์
ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ เกิดที่ อ.บ้านแพ้ว จ.สมุทรสาคร
จบปริญญาตรี วท.บ.(เกษตรศาสตร์) จากภาควิชาพืชไร่นา คณะเกษตร มหาวิทยาลัย
เกษตรศาสตร์ ใน พ.ศ.2514 ได้รับทุนโครงการพัฒนามหาวิทยาลัยให้ศึกษาต่อขั้น
ปริญญาโท จบปริญญา วท.ม. (พันธุศาสตร์) จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ใน พ.ศ.2517 บรรจุเป็นอาจารย์โท ภาควิชาพืชไร่นา คณะเกษตร มหาวิทยาลัย
เกษตรศาสตร์ ใน พ.ศ.2518 จากนั้นได้รับทุนมูลนิธิร็อคกี้เฟลเลอร์ ให้ศึกษาต่อขั้น
ปริญญาเอกด้านพันธุศาสตร์และการปรับปรุงพันธุ์พืช ที่ University of Illinois
สหรัฐอเมริกา และจบการศึกษาใน พ.ศ.2522
ทางด้านการทำงาน ได้รับตำแหน่งทางด้านวิชาการ เป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์
รองศาสตราจารย์ และศาสตราจารย์ ใน พ.ศ. 2526 2529 และ 2534 ตามลำดับ
ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ เป็นประธานกรรมการที่ปรึกษานิสิตขั้นบัณฑิต
จำนวนมาก จนถึง พ.ศ. 2539 มีบัณฑิตที่จบการศึกษาไปแล้วในขั้นปริญญาเอก 3 คน
ปริญญาโท 23 คน เป็นกรรมการที่ปรึกษาวิชาเอก และวิชารองของนิสิต ขั้นบัณฑิต
ศึกษาที่จบปริญญาเอกและปริญญาโทไปแล้วกว่า 30 คน ในปีการศึกษา 2539/40
เป็นประธานกรรมการที่ปรึกษาของนิสิตปริญญาเอก 2 คน ปริญญาโท 5 คน
ทั้งยังเป็นที่ปรึกษาในการวิจัยของผู้เข้ารับการอบรมนานาชาติ เรื่องการผลิตและ
การวิจัยพืชผัก พ.ศ.2539 รวมได้ทั้งสิ้นกว่า 40 คน
ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ มีความสนใจด้านพันธุศาสตร์ และการ
ปรับปรุงพันธุ์พืชเศรษฐกิจของไทย โดยเฉพาะพืชตระกูลถั่ว ได้แก่ ถั่วเหลืองและถั่วเขียว
โดยทำการวิจัยเน้นหนักด้านพันธุศาสตร์ของถั่วเหลืองเขตร้อน ซึ่งมีผู้ศึกษากันน้อย
เช่น พันธุกรรมต้านทานโรคของถั่วเหลืองที่สำคัญในประเทศไทย คือ โรคแบคทีเรียล-
พัสตูล (bacterial pustule) และโรคราน้ำค้าง พันธุกรรมต้านทานแมลงที่สำคัญ คือ
หนอนเจาะฝัก พันธุกรรมทนทานต่อดินเค็มและดินกรด ซึ่งจะทำให้ถั่วเหลืองของไทย
สามารถปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อมที่เพาะปลูกได้ดียิ่งขึ้น โดยในการศึกษาหาสายพันธุ์
ที่ทนทานต่อดินที่มีปัญหานั้น คณะวิจัยของ ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์
เป็นกลุ่มแรก ๆ ในเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ที่สามารถเพาะเลี้ยงถั่วเหลืองจากใบเลี้ยงอ่อน
(young cotyledon) ที่อายุประมาณ 2 สัปดาห์หลังผสมเกสร ให้กลายเป็นต้นที่สมบูรณ์ได้
ทำให้การคัดเลือกพันธุกรรมถั่วเหลืองในสภาพห้องปฏิบัติการเป็นไปได้มากกว่าแต่ก่อน
งานวิจัยที่กล่าวมาแล้วข้างต้น ได้รับการสนับสนุนด้านงบประมาณจาก มหาวิทยาลัย-
เกษตรศาสตร์ สหภาพยุโรป (EU) และสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาวิทยาศาสตร์
และเทคโนโลยี หรือ กพวท. (ปัจจุบัน คือ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี-
แห่งชาติ หรือ สวทช.) โดยได้แหล่ง พันธุกรรมทั้งจากศูนย์วิจัยและพัฒนาพืชผักแห่งเอเซีย
(AVRDC) ประเทศไต้หวัน และกระทรวงเกษตรสหรัฐอเมริกา (USDA)
ด้านถั่วเขียว ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ และคณะได้ทำการปรับปรุง
พันธุ์จนได้ถั่วเขียวพันธุ์ “กำแพงแสน 1” และ “กำแพงแสน 2” และนำออกเผยแพร่
ให้แก่เกษตรกรใน พ.ศ.2529 ซึ่งเมื่อเวลาผ่านไป 10 ปี (พ.ศ.2539) พันธุ์ทั้งสอง
ได้รับความนิยมมากจนกระทั่งมีเกษตรกรปลูกทั่วประเทศกว่าร้อยละ 75 ของพื้นที่
ปลูกถั่วเขียวผิวมันทั้งหมด อย่างไรก็ตามพันธุ์ทั้งสองก็ยังมีข้อเสียที่ไม่สามารถปลูกใน
พื้นที่ดินต่างชุดตาคลีได้ ทั้ง ๆ ที่พื้นที่ดังกล่าวจัดว่ามีศักยภาพในการปลูกถั่วเขียวมาก
ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ และคณะกำลังดำเนินการถ่ายทอดลักษณะความ
ทนทานต่อดินด่างจากถั่วเขียวของปากีสถานให้แก่ถั่วเขียวพันธุ์ไทย ทำให้มีทางเป็นไป
ได้มากที่จะพัฒนาถั่วเขียวทั้งสองพันธุ์ให้ทนทานต่อดินด่าง นอกจากนี้ยังได้ทำการศึกษา
พันธุกรรมการถ่ายทอดลักษณะปริมาณแป้งในถั่วเขียว ความต้านทานต่อการทำลายของ
ด้วงถั่วเขียว การพัฒนาให้ถั่วเขียวมีใบย่อยหลายใบและการผสมพันธุ์ระหว่างถั่วเขียว
กับถั่วอื่น ๆ ในสกุลเดียวกัน เช่น ถั่วเขียวผิวดำ ถั่วนิ้วนางแดง ถั่ว adzuki เป็นต้น
งานวิจัยถั่วเขียว ได้รับงบประมาณสนับสนุนเกือบทั้งสิ้นจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
และทำงานอย่างใกล้ชิดกับศูนย์วิจัยและพัฒนาพืชผักแห่งเอเซีย สภาวิจัยการเกษตร-
นานาชาติ (ACIAR) และ CSIRO ประเทศออสเตรเลีย รวมทั้งศูนย์วิจัยนานาชาติ
ด้านวิทยาศาสตร์เกษตร (JIRCAS) แห่งประเทศญี่ปุ่น
งานวิจัยด้านอื่น ๆ ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ มีความสนใจอย่าง
กว้างขวางโดยร่วมกับนักวิจัยหลายท่าน ดำเนินการวิจัย และตีพิมพ์ผลงานที่เกี่ยวข้อง
กับระบบการปลูกพืชผัก (มะเขือจาน แตงกวา มะเขือเทศ) ไม้ผล (มะละกอ ขนุน)
ไม้ดอก (ดาวเรือง) พืชไร่อื่น ๆ (ข้าวโพด ปอแก้ว ฝ้าย ถั่วลิสง ข้าว เผือก) พืชคลุมดิน
(หญ้าแฝก) นอกจากนี้ ยังตีพิมพ์ผลงาน ด้านทฤษฎีทางพันธุศาสตร์และการปรับปรุง
พันธุ์พืชอีกหลายเรื่อง กับงานวิจัย เชิงสำรวจด้านพันธุศาสตร์มนุษย์ อีก 2 เรื่อง
รวมเป็นผลงานตีพิมพ์ในวารสาร และรายงานประชุมทั้งในประเทศและนานาชาติกว่า
75 เรื่อง ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์ เป็นหัวหน้าโครงการวิจัยจนถึงปัจจุบัน
กว่า 15 โครงการ และเป็นผู้ร่วมงานอีกกว่า 15 โครงการ เช่นกัน บางโครงการสิ้นสุด
ภายใน 1-5 ปี บางโครงการก็ต่อเนื่องกว่า 10 ปี จากผลงานวิจัยมากมายที่ผ่านมา
จึงทำให้ท่านได้รับการยกย่องจากหน่วยงานต่าง ๆหลายหน่วยงานที่สำคัญได้แก่
รางวัลนักวิจัยดีเด่นประจำปี 2528 จากสมาคมวิทยาศาสตร์การเกษตรแห่งประเทศไทย
ในพระบรมราชูปถัมภ์ฯ สำหรับงานวิจัยและพัฒนาถั่วเขียว รางวัลบุคคลดีเด่นของชาติ
สาขาพัฒนาการเกษตรประจำปี 2529 จากคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ
สำนักนายกรัฐมนตรี รางวัลนักวิจัยดีเด่นแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
สาขาเกษตรศาสตร์ ในวาระเฉลิมฉลองครบรอบ 50 ปีของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
และครบรอบ 15 ปี ของสถาบันวิจัยและพัฒนาแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ใน พ.ศ.2536
ด้วยผลงานวิจัยดีเด่นและด้วยความตั้งใจจริงที่ได้ทุ่มเทกำลังกาย กำลังใจ
และกำลังสติปัญญา สร้างสรรค์ผลงานวิจัยที่เป็นประโยชน์ แก่แวดวงวิชาการในสาขา
การเกษตรมาตลอดระยะเวลาการทำงาน ศาสตราจารย์ ดร.พีระศักดิ์ ศรีนิเวศน์
จึงได้รับการคัดเลือกให้ได้รับทุนส่งเสริมกลุ่มวิจัย ในฐานะเป็นเมธีวิจัยอาวุโส สกว.
สาขาเกษตรศาสตร์ ปี 2539 จากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย