ปลานิล มีรูปร่างคล้ายปลาหมอเทศ ลำตัวป้อม หัวเล็ก ขอบตามีสีแดง ด้านหลังหนามีสีเขียว ปนน้ำตาล มีจุดสีเข้ม ๑ จุด ที่กระดูกแก้ม บนลำตัว จะมีลายพาดขวางประมาณ ๙-๑๐ ลาย มีลักษณะเป็นลายที่สมบูรณ์จากส่วนหลังลงสู่ส่วนท้อง ครีบหลังมีก้านครีบแข็ง ๑๕-๑๘ ก้าน ครีบอ่อน ๙-๑๐ ก้าน เกล็ดตามแนวเส้นข้างลำตัวมี ๓๓ เกล็ด เมื่อปลามีอายุได้ประมาณ ๓ เดือนเศษ จะเริ่มมีลักษณะแตกต่างทางเพศ กล่าวคือปลาเพศผู้จะมีลำตัวเรียวยาว สีค่อนข้างเข้ม ลายบนลำตัวชัดเจนกว่า ปลาเพศเมีย บริเวณใต้คางและท้องจะมีสีทองเข้าปรากฏให้เห็น ส่วนปลาเพศเมียจะมีลำตัวค่อนข้างป้อม สีซีดกว่า และมีสีเหลืองอ่อนบริเวณ ใต้คางและท้อง