Ytterbium
(Yb)
อิตเทอร์เบียม

เลขอะตอม 70 เป็นธาตุที่ 13 ของหมู่ธาตุแลนทานอยด์ (หลัง TM)
ซึ่งเป็นหมู่ย่อยของหมู่ III B ในตารางธาตุ จัดเป็นโลหะ
น้ำหนักอะตอม 173.04 amu
จุดหลอมเหลว 816 ํc
จุดเดือด 1193 ํc
ความหนาแน่น 6.972 g/cc
เลขออกซิเดชันสามัญ +3, +2

การค้นพบ

ในปี ค.ศ. 1878 J.C.G. de Marignac ค้นพบอิตเทอร์เบียมจากการนำ erbia ของ Mosander มาแยกต่อไป (รายละเอียดของการค้นพบ erbia, yttria และ terbia อ่านได้ภายใต้หัวข้อการค้นพบในเรื่องราวเกี่ยวกับ Erbium) อย่างไรก็ตามในเวลาต่อมานักวิทยาศาสตร์อีกหลายท่านพบว่าส่วนที่เป็นออกไซด์ของอิตเทอร์เบียมที่สกัดได้โดย de Marignac หาได้เป็นออกไซด์บริสุทธิ์ไม่ แต่ประกอบด้วย ออกไซด์ของธาตุอีกสองชนิด คือ สแกนเดียม (Sc) และลูทีเชียม (Lu)

ชื่อของธาตุนี้ตั้งตามชื่อเมือง Ytterby ซึ่งแร่ต่าง ๆ ที่มีธาตุแลนทานอยด์หรือธาตุ rare earths เป็น องค์ประกอบพบเป็นครั้งแรกจากเหมือง feldspar ซึ่งอยู่ใกล้กับเมือง ytterby นี้ (พึงสังเกตุว่านอกจาก อิตเทอร์เบียมแล้ว ยังมีธาตุอีก 3 ราย ที่เรียกชื่อตามเมือง Ytterby นี้ ได้แก่ yttrium จากส่วนแรกของชื่อ คือ Ybt, erbium จากส่วนกลางของชื่อคือ erb และเทอร์เบียม จากส่วนกลางและส่วนท้ายของชื่อ คือ terby)

ในปี ค.ศ. 1957 Klemm และ Bommer สามาถเตรียมอิตเทอร์เบียมในรูปธาตุอิสระได้จากการนำ อิตเทอร์เบียมไตรคลอไรด์ (YbCl3) มารีดิวซ์ด้วยโพแทสเซียม (K) อย่างไรก็ตามธาตุอิสระที่เขาทั้งสองเตรียมได้มีโพแทสเซียมคลอไรด์ (Kl) เจือปนอยู่ด้วย

ในปี ค.ศ. 1953 Daane, Dennison และ Spedding ก็สามารถเตรียมอิตเทอร์เบียมที่มีความบริสุทธิ์สูงได้ และได้ทำการศึกษาสมบัติทางกายภาพและทางเคมีของธาตุนี้ด้วย

การใช้ประโยชน์

อิตเทอร์เบียมในรูปโลหะอิสระใช้ประโยชน์เป็นแหล่งเลเซอร์และเป็น dopant ใน garnets 169Yb ซึ่งเป็นไอโซโตปกัมมันตรังสีใช้เป็นแหล่งรังสี-X

ความเป็นพิษ

อิตเทอร์เบียมในรูปโลหะอิสระมีความเป็นในเกณฑ์ต่ำ แต่สารประกอบหลายสาร เป็นพิษ
ผู้เขียน : ดร.ชัยวัฒน์ เจนวาณิชย์
ที่มา : รวบรวมจาก หนังสือสารานุกรมธาตุ