Protactinium
(Pa)
โพรแทกทิเนียม

เลขอะตอม 91 เป็นธาตุที่ 3 ของหมู่ธาตุแอกทินอยด์ (actinoids)
ซึ่งเป็นหมู่ย่อยของหมู่ III B ในตารางธาตุ จัดเป็นโลหะ
น้ำหนักอะตอม 23.0359 amu
จุดหลอมเหลว < 1600 ํc
ความหนาแน่น (จากการคำนวณ) 15.37 g/cc
เลขออกซิเดชันสามัญ +4 ,+5

การค้นพบ

ไอโซโตปของโพรแทกทิเนียมไอโซโตปแรกที่ถูกค้นพบ คือ 234mPa (เรียกว่า UX2) ด้วย ซึ่งเป็นไอโซโตปที่มีชีวิตสั้น (ครึ่งชีวิต 1.17 นาที) เกิดจากการสลายตัวตามธรรมชาติของ 238U ในชุดสลายตัว (decay series) ของ 238U หรือชุด 4n + 2. Fajans และ Gohring ค้นพบไอโซโตปนี้ในปี ค.ศ. 1913 และตั้งชื่อธาตุนี้ว่า brevium ส่วนไอโซโตปที่มีครึ่งชีวิตยาวนาน คือ 231Pa (ครึ่งชีวิต 3.25 x 104 ปี และเป็นไอโซโตปแม่ของ 227Ac ในชุดสลายของ 235U หรือชุด 4n + 3) ถูกค้นพบในเวลาไล่เลี่ยกันโดย Hahn และ Meiter และโดย Soddy และ Cranston ในปี ค.ศ. 1918 และได้มีการตั้งชื่อธาตุนี้ว่า Protoactinium (proto จากคำกรีก protos หมายถึง first คือมาก่อน) ซึ่งในเวลาต่อมา (ค.ศ. 1949) ได้เรียกสั้นลงเป็น protactinium

การใช้ประโยชน์

ในระหว่างปี ค.ศ. 1959 และ 1961 องค์การพลังงานอะตอมิกของอังกฤษ (Great Britain Atomic Energy Authority) สามารถสกัดธาตุนี้ ที่มีความบริสุทธิ์สูง 99.9 % ได้ 125 กรัม โดยผ่านขั้นตอนการสกัด 12 ขั้น จากกากของเสียของเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ 60 ตัน โดยสูญเสียค่าใช้จ่ายทั้งหมดประมาณ 500,000 เหรียญสหรัฐ จะเห็นได้ว่าโพรแทกทิเนียมเป็นธาตุที่หายากที่สุดธาตุหนึ่ง

ความเป็นพิษ

เนื่องจาก 231Pa สลายโดยการใช้อนุภาคอัลฟาออกมา จึงมีอันตรายทำนองเดียวกับธาตุและวัตถุกัมมันตรังสีทั่วไป
ผู้เขียน : ดร.ชัยวัฒน์ เจนวาณิชย์
ที่มา : รวบรวมจาก หนังสือสารานุกรมธาตุ