Iridium
(Ir)
อิริเดียม

เลขอะตอม 77 เป็นธาตุของหมู่ VIII ในตารางธาตุ ตระกูลเดียวกับ Pt จัดเป็นโลหะ และโลหะทรานซิชัน
น้ำหนักอะตอม 192.2 amu
จุดหลอมเหลว 2443 ํc
จุดเดือด (โดยประมาณ) 4389 ํc
ความหนาแน่น 22.65 g/cc ที่ 20 ํc
เลขออกซิเดชันสามัญ + 1, + 2, + 3, + 4 และ + 6

การค้นพบ

อิริเดียมค้นพบโดย Smithson Tennant นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ ในปี ค.ศ. 1803 ขณะที่เขาศึกษาแพลทินัม (Pt) ที่มีแหล่งมาจากอาณานิคมของสเปญในอเมริกากลางและอเมริกาใต้ สมบัติประการหนึ่งของ Pt ที่ทราบกันในสมัยนั้นคือสามารถละลายได้หมดใน "aqua regia" (เป็นของผสมของกรดแก่เข้มข้นของ HCl และ HNO3 ในอัตราส่วน 3 : 1) แต่ทุกครั้งที่เขาพยายามละลาย Pt เขาจะพบตะกอนสีดำเล็กน้อยที่ไม่ละลายเสมอ ซึ่งตอนแรกเข้าใจว่าเป็นแกรไฟต์ การศึกษาต่อมาพบว่าเป็นธาตุใหม่ 2 ธาตุ คือ Ir และ Os

ในเวลาไล่เลี่ยกัน N.L. Vanquelin และ A.F. de Fourcroy นักวิทยาศาสตร์ชาวฝรั่งเศส ก็ทำการศึกษาธาตุนี้เช่นกัน Tennant ตั้งชื่อธาตุที่เขาค้นพบใหม่ว่า iridium ซึ่งมาจากคำกรีก "iris" แปลว่าสายรุ้ง เพราะสารประกอบต่าง ๆ ของธาตุนี้ในสารละลายกรดสามารถเกิดสารละลายหลาย ๆ สี

การใช้ประโยชน์

ในแต่ละปีโลกผลิตโลหะ Ir ได้เพียงไม่กี่พันออนซ์เท่านั้น โลหะนี้จึงมีราคาแพง แพงกว่าทองคำและแพลทินัมเสียอีก การใช้ประโยชน์จึงจำกัดแต่เฉพาะกรณีการใช้งานเฉพาะเท่านั้น พอสรุปคร่าว ๆ ได้ดังนี้

1. ทำโลหะเจือกับ Pt เพื่อให้ได้ Pt ที่มีความแข็งและ tensile strength ดีเยี่ยม และเพิ่มความสามารถในการต่อต้านการผุกร่อนด้วย
2. ใช้ทำภาชนะบรรจุสารเคมีที่มีความสามารถในการกัดกร่อนสูง
3. ใช้ทำเครื่องประดับ
4. ใช้ในวงการแพทย์ เช่น ทำเข็มฉีดยา redium applicators และอื่น ๆ
5. ใช้เป็นมาตรฐานของหน่วยวัดน้ำหนักและความยาว
6. ใช้ทำ thermocouples และอิเลกโตรดบางชนิด

ความเป็นพิษ

อิริเดียมไม่ปรากฏเป็นพิษ
ผู้เขียน : ดร.ชัยวัฒน์ เจนวาณิชย์
ที่มา : รวบรวมจาก หนังสือสารานุกรมธาตุ