Hafnium
(Hf)
แฮฟเนียม

เลขอะตอม 72 เป็นธาตุที่ 3 ของหมู่ IV B ในตารางธาตุ จัดเป็นโลหะและโลหะทรานซิชัน
น้ำหนักอะตอม 178.49 amu
จุดหลอมเหลว 2230 ํc
จุดเดือด 5200 ํc
ความหนาแน่น 13.29 g/cc
เลขออกซิเดชันสามัญ + 2, + 3, + 4

มีสมบัติทางเคมีคล้ายคลึงกับเชอร์โคเนียม (Zr) มาก ถึงแม้ธาตุทั้งสองจะมีเลขอะตอมแตกต่างกันมาก (Hf = 72, Zr = 40) ความคล้ายคลึงกันของสมบัติของธาตุทั้งสองนี้เป็นเหตุให้การแยกธาตุทั้งสองออกจากกันและกันมีปัญหามากที่สุด

การค้นพบ

ความสัมพันธ์และความคล้ายคลึงกันของแฮฟเนียมกับเซอร์โคเนียม เป็นเหตุให้การค้นพบของธาตุนี้มาหลังเชอร์โคเนียมเป็นเวลาถึง 132 ปี (เซอร์โคเนียมค้นพบในปี ค.ศ. 1789 แต่แฮฟเนียมในปี ค.ศ. 1922) ความจริงแฮฟเนียมมักพบปะปนกับแร่ของเชอร์โคเนียมเสมอ (ตั้งแต่ 0.5 - 2%)

แต่นักวิทยาศาสตร์ได้มองข้ามแฮฟเนียมมาตลอด จนกระทั่งปี ค.ศ. 1922 Coster และ de (หรือ von) Hevesy พบธาตุแฮฟเนียมในแร่ของเชอร์โคเนียมจากการศึกษา X-ray สเปคตรัม และโดยการเสนอแนะของ Niels Bohr เขาทั้งสองตั้งชื่อธาตุนี้ว่า "hafnium" จาก "Hafnia" ซึ่งเป็นชื่อลาติน ของกรุง Copenhagen นครหลวงของประเทศสวีเดน

การค้นพบธาตุนี้โดย Coster และ de Hevesy ได้รับการโต้แย้งจาก Urbian (ชาวฝรั่งเศส) ซึ่งอ้างว่าได้ค้นพบธาตุ 72 นี้ก่อน (เขาตั้งชื่อธาตุนี้ว่า celtium) แต่ในที่สุดก็เป็นที่ยอมรับกันว่า Coster และ de Hevesy เป็นผู้ค้นพบธาตุนี้ก่อน และชื่อของธาตุนี้ คือ hafnium

การใช้ประโยชน์

1. การใช้ประโยชน์หลักของแฮฟเนียมคือใช้เป็นวัตถุในการสร้างแท่งควบคุม (control rod)สำหรับเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ เพราะแฮฟเนียมสามารถดูดนิวตรอนได้ดีมาก

2. ใช้ในปริมาณเล็กน้อยผสมกับโลหะอื่นโดยเฉพาะอย่างยิ่งโลหะที่ใช้งาน ณ อุณหภูมิสูง (เรียกว่า refractory metals) เช่น ทังสเตน (W), แทนทาลัม (Ta) และไนโอเบียม (Nb) เกิดโลหะเจือที่มีความแข็งแกร่งและสามารถทนความร้อน ดีเยี่ยม

3. ประโยชน์อื่น ๆ เช่น ใช้ทำหลอดวิทยุ หลอดเรืองแสง หลอด X-ray และใช้ทำเครื่องประดับ เป็นต้น

ความเป็นพิษ

แฮฟเนียมและสารประกอบของแฮฟเนียมไม่ปรากฏเป็นพิษต่อร่างกาย แต่ในรูปผงละเอียดอาจติดไฟโดยตนเองได้
ผู้เขียน : ดร.ชัยวัฒน์ เจนวาณิชย์
ที่มา : รวบรวมจาก หนังสือสารานุกรมธาตุ