Erbium
(Er)
เออร์เบียม

เลขอะตอม 68 เป็นธาตุที่ 11 ของหมู่ธาตุแลนทานอยด์ (หลัง Ho)
ซึ่งเป็นหมู่ย่อยของหมู่ III B ในตารางธาตุ จัดเป็นโลหะ
น้ำหนักอะตอม 167.26 amu
จุดหลอมเหลว 1522 ํc
จุดเดือด 2150 ํc
ความหนาแน่น 9.045 g/cc
เลขออกซิเดชันสามัญ +3

การค้นพบ

ในปี ค.ศ. 1794, J. Gadolin ได้ค้นพบธาตุใหม่ธาตุหนึ่งในแร่สีดำที่หนักชนิดหนึ่ง (gadolinite) ใกล้เมือง Ytterby ในประเทศสวีเดน เขาสามารถสกัดออกไซด์ของธาตุใหม่ซึ่งเขาเรียกว่า yttria ได้ประมาณ 38 % จากแร่ชนิดนี้ และออกไซด์ชนิดเวดียวกันนี้สามารถสกัดได้จากแร่อื่น ๆ อีกหลายชนิด ในปี ค.ศ. 1842 C.G. Mosander ได้พบว่าที่แท้จริงแล้วออกไซด์นี้หาได้เป็นออกไซด์ของธาตุเพียงชนิดเดียวไม่ แต่สามารถแยกต่อไปได้อีกเป็น 3 ส่วน เขาเรียกส่วนที่มีความเป็นเบสอยู่ระหว่างกลางว่า terbia (พึงสังเกตว่าออกไซด์ทั้ง 3 ชนิดนี้ตั้งชื่อตามเมือง Ytterby ในสวีเดน Yttria มาจากชื่อส่วนแรกคือ Ytt, erbia มาจากส่วนกลางของชื่อ คือ erb และ terbia มาจากส่วนกลางและส่วนท้ายของชื่อ คือ terby) Yttria สีขาว ให้เกลือที่ไม่มีสี, erbia มีสีเหลืองส้มให้เกลือที่ไม่มีสี ส่วน terbia มีสีขาวให้เกลือสีแดงในระยะนั้นเกิดความสับสนระหว่าง erbia และ terbia ซึ่งในเวลาต่อมา ได้มีการสลับชื่อออกไซด์สองชนิดนี้ คือ เรียก erbia และ terbia และเรียก terbia เป็น erbia ดังนั้นหลังปี ค.ศ. 1877 erbia คือออกไซด์สีขาวให้เกลือสีแดง (terbia ของ Mosander) ส่วน terbia คือออกไซด์สีเหลืองส้มให้เกลือที่ไม่มีสี (erbia ของ Mosander)

ในเวลาต่อมาพบว่า erbia ก็หาได้เป็นออกไซด์ของธาตุเพียงชนิดเดียวไม่ แต่ประกอบด้วยออกไซด์ 5 ชนิด คือ erbia (สีแดง), scandia (สีขาว), holmia (สีน้ำตาลหรือ tan), thulia (สีขาว) และ ytterbia (สีขาว)

ในปี ค.ศ. 1905 G. Urbain และ C. James ต่างสามารถสกัด erbia ที่ค่อนข้างบริสุทธิ์ได้ และในปี ค.ศ. 1934 W. Klemm และ H. Bommer สามารถเตรียมเออร์เบียมในรูปธาตุบริสุทธิ์ (รูปผงผสมกับ KCl) โดยรีดิวซ์คลอไรด์ไร้น้ำ (anhydrous chloride) ของธาตุนี้ด้วยไอโพแทสเซียม

การใช้ประโยชน์

เออร์เบียมใช้ประโยชน์ไม่มากนัก แต่ก็มีการใช้กันบ้าง เช่น ในนิวเคลีย์เทคโนโลยี โลหะเจือชนิดใช้งานพิเศษ และเลเซอร์อุณหภูมิห้อง เป็นต้น

ความเป็นพิษ

เออร์เบียมในรูปโลหะมีความเป็นพิษในเกณฑ์ต่ำ แต่เกลือบางชนิดเป็นพิษ
ผู้เขียน : ดร.ชัยวัฒน์ เจนวาณิชย์
ที่มา : รวบรวมจาก หนังสือสารานุกรมธาตุ