พจนานุกรมคำศัพท์

พจนานุกรมคำศัพท์

กระดูกกระเบนเหน็บ : กระดูกสันหลังส่วนท้ายสุด

น้ำลาย : ของเหลวซึ่งถูกขับออกมาจากต่อมน้ำลาย ประกอบด้วยน้ำเมือก เอนไซม์ อะไมเลสและสารอื่นๆ สำหรับช่วยในการย่อยอาหาร

salivary gland

ต่อมน้ำลาย : ต่อมสร้างน้ำลายของคนมี 3 คู่คือ บริเวณโคนขากรรไกร 1 คู่ ใต้ ขากรรไกร 1 คู่ และใต้ลิ้นอีก 1 คู่

saprophytism

ภาวะมีการย่อยสลาย : สภาพการดำรงชีวิตของผู้ย่อยอินทรียสารซึ่งดำรงชีพโดยได้ พลังงานจากการย่อยสลายซากของสิ่งมีชีวิต เช่น พวกเชื้อรา แบคทีเรีย เป็นต้น

ผู้บริโภคซากพืชซากสัตว์ : สัตว์ที่ดำรงชีวิตอยู่ได้โดยกินซากพืช ซากสัตว์เป็นอาหาร เช่น แร้งกินสัตว์ตาย ไส้เดือนกินซากพืช เป็นต้น

schwann cell

เซลชวาน : เซลที่มีลักษณะเป็นเยื่อบางๆ หุ้มชั้นนอกสุดของแอกซอน

สเคลอรา : เนื้อเยื่อลูกตาชั้นนอกสุด (ดู eye ball ประกอบ)

ถุงอัณฑะ : ผิวหนังที่มีลักษณะเป็นถุงห่อหุ้มอัณฑะเอาไว้ พบในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม หลายชนิด ทำหน้าที่ช่วยพยุงอัณฑะเอาไว้นอกช่องท้องเพื่อให้อุณหภูมิภายในอัณฑะต่ำกว่า อุณหภูมิภายในร่างกาย

โรคลักปิดลักเปิด : โรคที่เกิดจากร่างกายขาดวิตะมิน C มีเลือดออกตามไรฟัน และเหงือกบวม

secondary spermatocyte

สเปอร์มาโตไซต์ระยะที่สอง : เซลที่เปลี่ยนแปลงมาจากสปอร์มาโตไซต์ระยะแรก และจะเปลี่ยนแปลงต่อไปเป็นสเปอร์มาติด

selaginella

ซีแลกจิเนลลา : พืชพวกหนึ่งที่มีระบบท่อลำเลียง มีขนาดเล็ก อยู่ในดิวิชันเทรคีโอไฟตา ชอบขึ้นในที่ร่มชื้น

selective permeable membrane

เยื่อเลือกผ่าน : เยื่อบางๆ ที่มีสมบัติยอมให้โมเลกุลหรืออิออนของสารบางชนิดผ่าน เข้าออกได้ เช่น เยื่อหุ้มเซล เยื่อหุ้มนิวเคลียส

self fertilization

การผสมในตนเอง : การผสมของเซลสืบพันธุ์ในต้นหรือตัวเดียวกัน

น้ำอสุจิ : ของเหลวซึ่งสร้างจากอวัยวะสืบพันธุ์ของเพศชายประกอบด้วยตัวอสุจิกับน้ำ เลี้ยงอสุจิ

semicircular canal

เซมิเซอร์คิวลาร์แคแนล : ส่วนของหูตอนใน มีลักษณะเป็นหลอดครึ่งวงกลม 3 อัน วางตั้งฉากกันมีของเหลวบรรจุอยู่ภายใน ทำหน้าที่เกี่ยวกับการทรงตัวของร่างกาย

semilunar valve

ลิ้นเซมิลูนาร์ : ลิ้นที่อยู่โคนเส้นเลือดพุลโมนารี อาร์เตอรี และโคนเส้นเอออร์ตา ทำหน้าที่ป้องกันไม่ให้เลือดไหลกลับเข้าสู่หัวใจอีก

seminal fluid

น้ำเลี้ยงอสุจิ : ของเหลวที่เป็นอาหารของตัวอสุจิ ประกอบด้วยน้ำตาลฟรุกโตสกับโปรตีน พวกโกลบูลิน สร้างขึ้นโดยต่อมสร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ

seminal vesicle

ต่อมสร้างน้ำอสุจิ : ต่อมที่มีลักษณะเป็นถุงค่อนข้างยาวยื่นออกจากท่อนำตัวอสุจิมีห น้าที่สร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ

seminiferous tubule

หลอดสร้างตัวอสุจิ : หลอดที่มีลักษณะขดไปมาอยู่ภายในอัณฑะ เป็นแหล่งสร้าง ตัวอสุจิ

sense organ

อวัยวะรับความรู้สึก : โครงสร้างที่มีหน่วยรับความรู้สึกจากสิ่งเร้าภายนอกหรือภายใน ได้แก่ จมูก ตา หู ลิ้น และผิวหนัง

sensory neuron

เซลประสาทรับความรู้สึก : เซลประสาทในรากบนของเส้นประสาทไขสันหลัง ซึ่งมีใย ประสาทข้างหนึ่งอยู่ในเส้นประสาทไขสันหลัง ใยประสาทอีกข้างหนึ่งอยู่ในรากบนยื่น เข้าไปในไขสันหลัง ทำหน้าที่รับกระแสประสาทจากหน่วยรับความรู้สึก

กลีบเลี้ยง : กลีบชั้นนอกสุดของดอกไม้มักมีสีเขียว ทำหน้าที่ป้องกันโครงสร้างอื่น ๆ ของดอกในขณะที่ยังอ่อนอยู่

เซรุ่ม : ส่วนของน้ำเลือดที่แยกเอาสารที่ทำให้เลือดแข็งตัวออกไปแล้ว เซรุ่มที่มี ภูมิคุ้มกันที่ต้องการใช้ฉีดเข้าไปในร่างกาย เพื่อให้ภูมิคุ้มกันแก่ร่างกายโดยตรง

เดือย : อวัยวะไส้เดือน มีลักษณะคล้ายเส้นขนเล็ก ๆ อยู่ตอนกลางและรอบๆ ปล้องของ ไส้เดือนเกือบทุกปล้อง ทำหน้าที่ยึดดินขณะเคลื่อนที่

sex chromosome

โครโมโซมเพศ : โครโมโซมที่กำหนดเพศของสิ่งมีชีวิตมีอยู่ 1 คู่ ในคนโครโมโซมเพศทั้ง คู่ของหญิงจะมีลักษณะเหมือนกัน แต่โครโมโซมของชายจะมีลักษณะต่างกัน

sex linkage

การเกี่ยวเนื่องกับเพศ : การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมที่ควบคุมโดยยีนที่อยู่บน โครโมโซมเพศเท่านั้น

sex-linked gene

ยีนที่เกี่ยวเนื่องกับเพศ : ยีนที่อยู่บนโครโมโซมเพศ

อวัยวะเพศ : อวัยวะสร้างเซลสืบพันธุ์ ได้แก่อัณฑะในเพศชาย และรังไข่ในเพศหญิง

sexual reproduc

การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ : การสืบพันธุ์ที่ต้องมีการผสมระหว่างเซลสืบพันธุ์เพศกับ เซลสืบพันธุ์เพศเมีย

sieve plate

ซีฟเพลท : ด้านหน้าตัดของซีฟทิวบ์เมมเบอร์ มีลักษณะเป็นตะแกรง

ซีฟทิวบ์ : ท่อเล็กๆ ที่เกิดจากซีฟทิวบ์เมมเบอร์หลายๆ เซลเรียงต่อกัน ทำหน้าที่ลำเลียง อาหารในพืช

sieve tube member

ซีฟทิวบ์เมมเบอร์ : กลุ่มเซลพวกหนึ่งของโฟลเอมเป็นเซลที่มีลักษณะเป็นท่อยาวปลาย ด้านบนและด้านล่างของเซลมีรูเล็กๆ คล้ายตะแกรง เซลชนิดนี้เมื่อเจริญเต็มที่ นิวเคลียส จะเสื่อมสลายไป

Simmons' disease

โรคซิมมอน : โรคที่เกิดจากการที่มีฮอร์โมนโซมาโตโธรฟิน ต่ำผิดปกติเมื่อโตเต็มวัย ทำให้ร่างกายผอมแห้ง

skeletal muscle

กล้ามเนื้อยึดกระดูก : กล้ามเนื้อที่ช่วยในการเคลื่อนไหวของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง เช่น กล้ามเนื้อเฟลกเซอร์ และกล้ามเนื้อเอกซ์เตนเซอร์ซึ่งทำงานคู่กัน

สไลด์ : แผ่นแก้วซึ่งใช้ศึกษาชิ้นส่วนเล็กๆ ของสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กโดยกล้อง จุลทรรศน์

ราเมือก : โปรติสต์ชนิดหนึ่งจัดอยู่ในไฟลัมมิกโซไมโคไฟตา ลักษณะเป็นแผ่นคล้ายวุ้น ภายในมีนิวเคลียสจำนวนมาก เคลื่อนที่คล้ายอมีบาสืบพันธุ์โดยการสร้างสปอร์

small intestine

ลำไส้เล็ก : อวัยวะที่เป็นทางเดินอาหารต่อจากกระเพาะอาหารไปยังลำไส้ใหญ่ ทำหน้าที่ ย่อยและดูดซึมอาหารไปเลี้ยงร่างกาย ลำไส้เล็กของคนมีความยาวประมาณ 6 เมตร

โรคฝีดาษ, ไข้ทรพิษ : โรคระบาดชนิดหนึ่งเกิดจาเชื้อไวรัส ผู้ป่วยจะมีตุ่มน้ำเหลืองขึ้น เป็นผื่นตามผิวหนัง แม้หายจากโรคนี้แล้วก็จะมีรอยแผลเป็นอยู่

smooth muscle

กล้ามเนื้อเรียบ : กล้ามเนื้อที่ประกอบด้วยเซลรูปร่างเรียวยาวคล้ายกระสวยเรียงตัวกัน เป็นชั้น พบที่อวัยวะภายในของสัตว์ ทำงานนอกอำนาจจิตใจ เช่น ผนังของเส้นเลือก ผนัง ของทางเดินอาหาร เป็นต้น

social behavior

พฤติกรรมทางสังคม : พฤติกรรมของสัตว์ที่มีระบบประสาทเจริญดีซึ่งแสดงออกเพื่อให้ เข้าใจความหมายซึ่งกันและกันได้ เมื่ออยู่รวมกันเป็นหมู่พวกหรือสัมพันธ์กัน

sodium-potassium pump

โซเดียมโพแทสเซียมปั้ม : กระบวนการสูบอิออนของโซเดียม และโพแทสเซียมผ่านเยื่อ หุ้มเซล

soft palate

เพดานอ่อน : อวัยวะอยู่ในโพรงปากทางด้านบนเหนือโคนลิ้น มีลักษณะเป็นแผ่นเนื้อ ส่วนปลายโค้งลงมาทำหน้าที่เปิดให้อากาศจากจมูกผ่านเข้าสู่หลอดลมและจะปิดเมื่อกลืน อาหาร

soil pollution

มลภาวะของดิน : ภาวะของดินที่มีสิ่งสกปรก สารที่เป็นพิษหรือ เชื้อโรคเจือปนอยู่ ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายแก่สิ่งมีชีวิต

sound signal

การสื่อด้วยเสียง : พฤติกรรมทางสังคมของสัตว์โดยใช้เสียงเป็นสื่อ เพื่อให้สัตว์ตัวอื่น เข้าใจความหมายตามที่ตนต้องการ

สปิชีส์ : ลำดับหนึ่งในการจัดหมวดหมู่ของสิ่งมีชีวิต (ดู kingdom ประกอบ)

ตัวอสุจิ : เซลสืบพันธุ์เพศผู้ของสัตว์มีขนาดเล็กมาก และมีลักษณะต่าง ๆ กันในสัตว์แต่ ละชนิด ตัวอสุจิสามารถเคลื่อนที่ได้ ส่วนมากมีหางยาวช่วนในการเคลื่อนที่

sperm nucleus

สเปิร์มนิวเคลียส : นิวเคลียสของละอองเรณูมี 2 นิวเคลียส นิวเคลียสหนึ่งเข้าไปผสม กับเซลไข่แล้วจะเจริญเป็นเอมบริโอ ส่วนอีกนิวเคลียสหนึ่งเข้าไปผสมกับโพลาร์นิวเคลียส แล้วจะเจริญเป็นเอนโดสเปิร์ม

สเปอร์มาติด : เซลซึ่งเปลี่ยนแปลงมาจากสเปอร์มาโตไซต์ระยะที่สอง และจะ เปลี่ยนแปลงต่อไปเป็นตัวอสุจิ

spermatocyte

สเปอร์มาโตไซต์ : เซลซึ่งเจริญมาจากสเปอร์มาโตโกเนียมในระยะก่อนที่จะเปลี่ยนแปลง ไปเป็นตัวอสุจิ สเปอร์มาโตไซต์มี 2 ระยะคือสเปอร์มาโตไซต์ระยะแรก และสเปอร์มาโตไซต์ ระยะที่สอง

spermatogenesis

กระบวนการสร้างตัวอสุจิ : กระบวนการเปลี่ยนแปลงภายในอัณฑะของสัตว์เพื่อสร้างตัว อสุจิ ซึ่งเป็นเซลสืบพันธุ์เพศผู้

spermatogonium

สเปอร์มาโตโกเนียม : เซลภายในอัณฑะของสัตว์ซึ่งต่อไปจะเปลี่ยนแปลงไปเป็นสเปอร์ มาโตไซด์

sphincter muscle

กล้ามเนื้อหูรูด : กล้ามเนื้อลักษณะคล้ายปากถุงที่รูดได้ พบที่ช่องเปิดของอวัยวะบางชนิด ทำหน้าที่เปิดปิดช่องอวัยวะนั้น เช่น กล้ามเนื้อหูรูดที่ทวารหนัก กล้ามเนื้อหูรูดระหว่าง กระเพาะอาหารกับลำไส้เล็ก เป็นต้น

spinal cord

ไขสันหลัง : เนื้อเยื่อประสาทที่ต่อจากสมองลงมาอยู่ในกระดูกสันหลัง ส่วนปลายไขสัน หลังจะเรียวเล็กลงเป็นเพียงส่วนของเยื่อหุ้มสมองชั้นในที่ไขสันหลังจะมีเส้นประสาทไขสันหลังแยกออกมาเป็นคู่ๆ ตามจำนวนข้อของกระดูกสันหลัง

spinal nerve

เส้นประสาทไขสันหลัง : เส้นประสาที่แยกออกมาจากไขสันหลัง ตรงโคนมีรากบน และรากล่างต่อกับไขสันหลัง

ช่องหายใจ : ช่องเปิดออกสู่ภายนอกของระบบท่อลมของแมลงและอาร์โธรปอดบางชนิด เพื่อใช้หายใจ

spiral movement

การเคลื่อนไหวแบบเกลียว : การเจริญเติบโตของพืชแบบหนึ่ง ปลายยอดที่เจริญจะ ค่อยๆ บิดพันเสา หรือหลักเป็นเกลียว เพื่อพยุงลำต้นให้ขึ้นไปที่สูง

สไปริลลัม : แบคทีเรียที่เซลมีรูปร่างเป็นเกลียว

spongy cell

เซลสปันจี : เซลที่มีรูปร่างค่อนข้างกลมรี เรียงตัวกันอย่างหลวมๆ เป็นกลุ่ม อยู่ระหว่าง ชั้นพาลิเสดกับเอปิเดอร์มิสด้านล่างของใบพืช

spontaneous generation

สปอนเตเนียสเจเนอเรชัน : ทฤษฎีที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตมีกำเนิดมาจากสิ่งไม่มีชีวิตได้โดย ตนเอง ไม่ใช่โดยวิวัฒนาการ เช่นเชื่อว่าปลาเกิดมาจากโคลนตม

สปอร์ : เซลขนาดเล็กที่เกิดจากการแบ่งตัวแบบไมโตซิสหลายๆ ครั้งในส่วนใดส่วนหนึ่ง ของสิ่งมีชีวิต เมื่อแก่ตัวเข้าแต่ละเซลสามารถจะงอกออกมาเป็นสิ่งมีชีวิตตัวใหม่ได้ มักจะพบ ในพืชจำพวกเฟิร์น มอส และโปรติสต์จำพวกเห็น รา

สปอโรไฟต์ : ชื่อที่ใช้เรียกพืชซึ่งมีวงชีวิตแบบสลับในช่วงที่มีจำนวนโครโมโซม 2 ชุด (2n) พืชระยะนี้สืบพันธุ์โดยการสร้างสปอร์

สปอโรโซน : โปรโตซัวพวกหนึ่งที่ไม่มีอวัยวะสำหรับเคลื่อนที่ ส่วนใหญ่ดำรงชีวิตแบบ ปรสิต เช่น เชื้อไข้มาเลเรีย

เกสรตัวผู้ : อวัยวะสืบพันธุ์เพศผู้ของพืชดอกประกอบด้วยอับละอองเรณู และก้านชูอับ ละอองเรณู

staphylococcus

สตาฟีโลคอคคัส : แบคทีเรียจำพวกที่เซลมีรูปร่างกลม มักอยู่รวมกันเป็นกลุ่มคล้าย พวกองุ่น ส่วนใหญ่เป็นเชื้อโรค เช่น ทำให้แผลอักเสบ

แป้ง : สารอาหารพวกคาร์โบไฮเดรตที่มีขนาดโมเลกุลใหญ่ ประกอบด้วยน้ำตาลโมเลกุล เดี่ยวเป็นจำนวนมาก เมื่อย่อยสลายโดยเอนไซม์หรือต้มกับสารละลายกรดจะได้กลูโคส

sterilization

1. การทำไร้เชื้อ : การฆ่าเชื้อโรคด้วยใช้ความร้อนภายใต้ความดันสูงในระยะเวลา พอเหมาะเพื่อทำลายจุลินทรีย์และสสปอร์ทั้งหมด 2. การทำหมัน : การทำให้เซลสืบพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตไม่สามารถเข้าผสมพันธุ์กันได้ เช่น โดยการตัดอวัยวะที่สร้างเซลสืบพันธุ์ทิ้งไป หรือกั้นทางเดินของเซลสืบพันธุ์ไม่ให้มีโอกาส ออกมาผสมพันธุ์กันได้

สเตอรอยด์ : สารจำพวกไขมัน เป็นส่วนประกอบของฮอร์โมนหลายชนิดในร่างกาย

ยอดเกสรตัวเมีย : ส่วนบนสุดของเกสรตัวเมียเป็นที่รองรับละอองเรณูทำให้เกิด การผสมพันธุ์

หูใบ : ส่วนที่งอกออกมาตรงโคนของก้านใบติดกับกิ่ง มีลักษณะต่างๆ กันในพืชแต่ละชนิด

ปากใบ : ช่องเล็กๆ ที่อยู่ระหว่างเซลคุมของใบพืชเป็นทางผ่านของน้ำและก๊าซ

กระเพาะอาหาร : อวัยวะส่วนหนึ่งของทางเดินอาหารมีลักษณะเป็นถุง เป็นที่พักอาหาร และย่อยอาหารบางชนิดก่อนที่จะส่งต่อไปยังลำไส้เล็ก

steptomycin

สเตร็ปโตมัยซิน : ยาปฏิชีวนะชนิดหนึ่ง สกัดจากเชื้อราที่มีชื่อว่า Streptomyces griseus

striated muscle

กล้ามเนื้อลาย : เนื้อเยื่อกล้ามเนื้อที่ประกอบด้วยเซลรูปทรงกระบอก มีลายตามขวาง อยู่รวมกันเป็นมัดที่บริเวณแขนขาและลำตัว ทำหน้าที่เคลื่อนไหวอวัยวะที่อยู่ภายใต้ อำนาจจิตใจ

สโตรมา : ส่วนที่เป็นของเหลวในคลอโรปลาสต์

คอเกสรตัวเมีย : ส่วนของเกสรตัวเมียช่วงระหว่างยอดเกสรตัวเมียกับรังไข่ เป็นทางผ่าน ของหลอดละอองเรณูที่จะนำสเปิร์มนิวเคลียสเข้าผสมกับไข่ในรังไข่

sub species

ซับสปีชีส์ : กลุ่มย่อยของสปีชีส์สมาชิกของกลุ่มย่อยนี้มีลักษณะคล้ายคลึงกัน และแตก ต่างกันบางประการ แต่ความแตกต่างนั้นยังไม่มากจนถึงขั้นที่จะแบ่งออกเป็นสปีชีส์ใหม่

การเปลี่ยนแปลงแทนที่ : กระบวนการที่สิ่งมีชีวิตกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งในระบบนิเวศน์ ถูก แทนที่โดยกลุ่มสิ่งมีชีวิตใหม่ เมื่อสภาวะแวดล้อมเดิมเปลี่ยนแปลงไป

sulfa drugs

ยาซัลฟา : ยาที่มีธาตุกำมะถันเป็นองค์ประกอบ ใช้ในการรักษาโรคที่เกิดจาก เชื้อแบคทีเรีย

superior vena cava

ซุปีเรียเวนาคาวา : เส้นเลือดใหญ่ที่นำเลือดจากส่วนหัว คอ และแขนทั้งสองข้างเข้าสู่ หัวใจทางห้องเอเตรียมขวา

เหงื่อ : น้ำและสารบางอย่างที่ร่างกายกำจัดออกทางต่อมเหงื่อที่ผิวหนัง

sweat gland

ต่อมเหงื่อ : อวัยวะที่ทำหน้าที่กำจัดเหงื่อ

sympathetic nervous system

ระบบประสาทซิมพาเธติก : ส่วนหนึ่งของระบบประสาทอัตโนมัติ ประกอบด้วยเส้น ประสาทไขสันหลังเหลือกระดูกกระเบนเหน็บขึ้นไป ทำหน้าที่เร่งการทำงานของหัวใจให้ เร็วขึ้น เป็นการทำงานที่ตรงข้ามกับระบบประสาทพาราซิมพาเธติก

ไซแนปส์ : บริเวณที่ปลายของแอกซอนของประสาทเซลหนึ่งซึ่งใกล้ชิดกับปลายของ เดนไดรต์ของใยประสาทอีกเซลหนึ่ง เป็นทางผ่านของกระแสประสาทจากเซลประสาทหนึ่ง ไปสู่อีกเซลประสาทหนึ่ง

systolic pressure

ความดันเลือดขณะหัวใจบีบตัว : ความดันเลือดในขณะที่หัวใจบีบตัวเพื่อสูบฉีดโลหิต ออกไปเลี้ยงร่างกาย