พจนานุกรมคำศัพท์

พจนานุกรมคำศัพท์

abdominal cavity

ช่องท้อง : ส่วนหนึ่งภายในร่างกาย มือ อวัยวะหลายอย่าง เช่น กระเพาะอาหาร ลำไส้ ตับ ไต เป็นต้น

acety choline

อะซีติลโคลีน : สารซึ่งหลั่งออกมาจากปลายของใยประสาทบริเวณไซแนปส์ สารนี้ช่วยให้กระแสประสาทผ่านจากเซลประสาทหนึ่งไปสู่อีกเซลประสาทหนึ่งได้ สารนี้บางครั้งเรียกว่า สารสื่อประสาท

โรคอะโครเมกาลี : โรคที่เกิดจากการที่มีฮอร์โมนโกรทหรือฮอร์โมนโซมาโตโทรฟินสูงมากเมื่อโตเต็มวัย ทำให้กระดูกบางส่วนของร่างกายเติบโตผิดปกติ เช่น กระดูกบริเวณใบหน้ายาว ทำให้มีใบหน้ายาวผิดปกติ เป็นต้น

เอซีทีเอช : adrenocorticotrophic hormone ฮอร์โมนอะดรีโนคอร์ติโคโทรฟิน : ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า ทำหน้าที่กระตุ้นอะดรีนัลคอร์เทกซ์ของต่อมหมวกไตให้สร้างฮอร์โมนตามปกติ

active immunity

ภูมิคุ้กันก่อเอง : ภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสร้างขึ้นเองโดยการฉีดวัคซีนซึ่งเป็นเชื้อโรคที่ถูกทำให้อ่อนฤทธิ์หรือตายลงจนไม่สามารถทำให้เกิดโรคได้ วัคซีนจะเป็นแอนติเจนไปกระตุ้นร่างกายให้สร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อต้าน ซึ่งจะทำให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อโรคชนิดที่ฉีดเข้าไป

active transport

แอคตีฟทรานสปอร์ต : การเคลื่อนที่ของโมเลกุลหรืออิออนของสาร จากบริเวณหนึ่งไปสู่อีกบริเวณหนึ่งโดยใช้พลังงานจากเซล

การปรับตัว : การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างและการทำงานของอวัยวะของสิ่งมีชีวิต เพื่อปรับตัวให้เข้ากับสภาวะแวดล้อม

Addison's disease

โรคแอดดิสัน:โรคที่เกิดจากอะดรีนัลคอร์เทกซ์ถูกทำลายจนไม่สามารถสร้างฮอร์โมนได้ อาการสำคัญของโรคคือ ซูบผอม ผิวหนังตกกระ ร่างกายไม่สามารถรักษาสมดุลของน้ำและ เกลือแร่ต่าง ๆ ได้ กระเพาะและลำไส้ไม่ทำงานและถึงตายในที่สุด

อดีนิน : เบสชนิดหนึ่งเป็นผลึกสีขาว เป็นองค์ประกอบของกรดนิวคลีอิก พบใน DNA และ RNA

adenosine diphosphate (ADP)

อะดีโนซีนไดฟอสเฟต (เอดีพี) : สารประกอบที่มีพลังงานสูง ส่วนใหญ่พบสารนี้มากในไมโตคอนเดรียของเซล

adenosine triphosphate (ATP)

อะดีโนซีน ไตรฟอสเฟต (เอทีพี) : สารประกอบที่มีพลังงานสูง และเป็นสารที่พร้อมจะแตกตัวเพื่อปล่อยพลังงานออกมาใช้ในกิจกรรมต่างๆ ที่เซลต้องการ

antidiuretic hormone (ADH) [vasopressin]

ฮอร์โมนแอนติไดยูเรติก : ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง ทำหน้าที่กระตุ้นเส้นเลือดให้บีดตัวและช่วยให้หลอดไตดูดน้ำกลับเข้าสู่เส้นเลือด

adrenal cortex

อะดรีนับคอร์เทกซ์ : เนื้อเยื่อชั้นนอกของต่อมหมวกไต สร้างฮอร์โมนมากกว่า 50 ชนิด ซึ่งแยกออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ตามหน้าที่ คือ กลูโคคอร์ติคอยด์และมิเนอราโลคอร์ติคอยด์

adrenal gland

ต่อมหมวกไต : ต่อมไร้ท่อชนิดหนึ่งในร่างกายของสัตว์มีกระดูกสันหลัง ประกอบด้วยเนื้อเยื่อ 2 ชั้นคือ อะดรีนัลคอร์เทกซ์ และอะดรีนัลเมดุลลา มีหน้าที่ผลิตฮอร์โมน เช่น อะดรีนาลิน อัลโดสเตอโรน เป็นต้น

adrenal medulla

อะดรีนับเมดุลลา : เนื้อเยื่อชั้นในของต่อมหมวกไต สร้างฮอร์โมนสำคัญ 2 ชนิด คือ อะะดรีนาลิน และ นอร์อะดรีนาลิน

adrenalin [epinephrin]

อะดรีนาลิน : ฮอร์โมนที่สร้างจากอะดรีนับเมดุลลาของต่อมหมวกไต ฮอร์โมนนี้จะถูกกระตุ้นให้หลั่งออกมาเมื่อร่างกายเกิดอารมณ์เครียด เช่น โกรธ ดีใจ ตื่นเต้น เป็นต้น

adrenocorticotrophic hormone (ACTH)

ฮอร์โมนอะดรีโนคอร์ติโคโทรฟิน : ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า ทำหน้าที่กระตุ้นอะดรีนัลคอร์เทกซ์ของต่อมหมวกไตให้สร้างฮอร์โมนตามปกติ

ตัวเต็มวัย : สิ่งที่มีชีวิตที่เจริญเติบโตเต็มที่พร้อมจะสืบพันธุ์ได้

aerobic bacteria

แบคทีเรียแอโรบิก : แบคทีเรียที่ต้องใช้ออกซิเจนในรูปของสารอิสระในการสลายอาหาร

อะฟลาทอกซิน : สารมีพิษจากราแอสเปอจิลลัสฟลาวัส มักพบตามเมล็ดข้าวโพดถั่วต่างๆ เช่น ถั่วลิสง ถั่วเหลือง เป็นต้น คนที่บริโภคสารนี้ในปริมาณมากอาจเป็นโรคมะเร็งในตับ หรือเป็นอันตรายถึงตายได้

วุ้นอะการ์ : วุ้นชนิดหนึ่งได้จากการสกัดสาหร่ายสีแดง ใช้เป็นสารอาหารสำหรับเพาะเลี้ยงจุลินทรีย์และเนื้อเยื่อของสิ่งมีชีวิต

age pyramid

ปิระมิดอายุ : แผนภูมิแท่งซ้อนกันเป็นรูปปิระมิดซึ่งแสดงให้เห็นจำนวนประชากรโดยกำหนดวัยหรือพัฒนาการทางด้านสืบพันธุ์เป็นเกณฑ์

air pollution

มลภาวะของอากาศ : สภาวะของอากาศที่ไม่บริสุทธิ์ มีสิ่งปะปนซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายแก่สุขภาพของมนุษย์หรือสิ่งมีชีวิตอื่นๆ

ถุงลม (ของนก) : ถุงที่แยกออกไปจากปอดและขั้วปอดหลายถุง มีแขนงติดต่อไปถึงช่องกลวงของกระดูก ทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยปอด โดยทำให้ปอดได้รับออกซิเจนอยู่ตลอดเวลา เป็นประโยชน์ในการบินของนก

อะละนิน : กรดอะมิโนชนิดหนึ่ง

อัลบูมิน : สารประกอบจำพวกโปรตีนช่วยรักษาความเป็นกรดเป็นด่าง และรักษาสมดุลของของเหลวในร่างกาย รวมทั้งการสร้างแอนติบอดีด้วย

aldosterone>

อัลโดสเตอโรน : ฮอร์โมนในกลุ่มมิเนอราโลคอร์ติคอยด์ ซึ่งสร้างจากอะดรีนับคอร์เทกซ์ของต่อมหมวกไต ทำหน้าที่ควบคุมสมดุลของโซเดียมในเลือด

อัลดริน : ยาฆ่าแมลงที่เป็นศัตรูพืชเป็นสารพวกไฮโดรคาร์บอนซึ่งมีคลอรีนเป็นตัวประกอบที่สำคัญ ใช้ปราบตั๊กแตนได้ดี แต่ไม่ควรใช้ฆ่าแมลงในบ้าน

สาหร่าย : โปรติสต์พวกหนึ่งอาจมีเซลเดียวหรือหลายเซล มีคลอโรฟิล ไม่มีราก ลำต้น และใบที่แท้จริง ส่วนใหญ่อยู่ในน้ำ

อัลแลนตอยส์ : ถุงที่เจริญออกมาจากตัวเอมบริโอของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังชั้นสูง ที่ถุงนี้มีเส้นเลือดมาเลี้ยงมากมาย ทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซและเก็บสะสมของเสียจากเอมบริโอ สำหรับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม ถุงนี้จะไม่เจริญมากนัก เพราะเอมบริโอเจริญในมดลูกจึงมีรกทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซ อาหารและของเสียแทน

อัลลีล : ยีนที่เป็นคู่กันหรือแสดงลักษณะเดียวกัน

alpha cells

เซลแอลฟา : กลุ่มเซลกลุ่มเล็กๆ ใน ไอส์เลตออฟแลงเกอร์ฮานส์ ทำหน้าที่สร้างกลูคากอน

alpha phylloquinone

แอลฟาฟิลโลควิโนน : วิตามิน K เป็นวิตะมินที่จำเป็นสำหรับร่างกาย ถ้าร่างกายขาดวิตะมินชนิดนี้จะทำให้เลือดแข็งตัวช้าเมื่อมีบาดแผลเกิดขึ้น

alternation of generation

วงชีวิตแบบสลับ : วงชีวิตของสิ่งมีชีวิตบางชนิดซึ่งในช่วงชีวิตจะมีระยะที่มีจำนวนโครโมโซน 2 ชุด (2n) สลัลกับระยะที่มีโครโมโซม 1 ชุด (n)

อัลวีโอลัส : ถุงที่มีผนังเป็นเยื่อบางๆ ยืดหยุ่นได้ อยู่ปลายสุดของแขนงขั้วปอดรอบๆ ถุงมีเส้นเลือดฝอยหุ้มอยู่เป็นจำนวนมาก เป็นที่แลกเปลี่ยนก๊าซออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์

กรดอะมิโน : สารประกอบที่เป็นหน่วยย่อยเล็กที่สุด ที่ประกอบขึ้นเป็นโปรตีน โมเลกุลของกรดอะมิโนทุกชนิดจะประกอบด้วยหมู่คาร์บอกซิล และหมู่อะมิโน กรดอะมิโนที่จำเป็นซึ่งร่างกายขาดไม่ได้มีอยู่ประมาณ 10 ชนิด

amino group

หมู่อะมิโน : กลุ่มของอะตอมซึ่งประกอบด้วยไนโตรเจนและไฮโดรเจน

aminopeptidase

อะมิโนเปปติเดส : เอนไซม์ที่ลำไส้เล็กผลิตขึ้นมาใช้สำหรับย่อยเปปไตด์ให้เป็นกรดอะมิโน

ถุงน้ำคร่ำ : ถุงหุ้มเอมบริโอของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังชั้นสูง มีลักษณะเป็นเยื่อบางๆ ภายในถุงมีของเหลวบรรจุอยู่ ทำหน้าที่ป้องกันตัวอ่อนจากการกระทบเทือน

amoeboid movement

การเคลื่อนไหวแบบอมีบา : ลักษณะการเคลื่อนไหวโดยอาศัยการไหลของไซโตปลาสซึมไปรวมกันด้านใดด้านหนึ่ง ทำให้เซลด้านนั้นโป่งออกเป็นซูโดโปเดียมและทำให้เซลเคลื่อนที่ไปจากจุดเดิมได้ เช่น การเคลื่อนที่ของอมีบา เซลเม็ดเลือดขาว เป็นต้น

สัตว์ครึ่งน้ำครึ่งบก : สัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง ระยะตัวอ่อนอาศัยอยู่ในน้ำ เมื่อโตเต็มวัยอาศัยอยู่บนบก เช่น กบ คางคก งูดิน เป็นต้น

แอทพูลลา : ส่วนบนของทิวบ์ฟิตของปลาดาว เป็นกระเปาะกล้ามเนื้อ เมื่อกระเปาะนี้หดตัวจะดันน้ำให้เคลื่อนไปที่ส่วนปลายของทิวบ์ฟิต ทิวบ์ฟิตจะยืนยาวไปแตะกับวัตถุในน้ำทำให้ปลาดาวเคลื่อนที่ได้

anaerobic bacteria

แบคทีเรียแอนาโรบิก : แบคทีเรียเฮเตอโรโทรฟิก ที่สามารถย่อยสลายอาหารโดยไม่ต้องอาศัยออกซิเจนในรูปของสารอิสระ แต่ใช้ออกซิเจนที่อยู่ในสารอินทรีย์หรือสารอนินทรีย์

anaerobic respiration

การหายใจแบบไม่ใช้ออกซิเจน : การหายใจของสิ่งมีชีวิตบางชนิดและเนื้อเยื่อบางอย่างของร่างกายโดยไม่ต้องใช้ออกซิเจนเข้าทำปฏิกิริยาแยกสลายโมเลกุลของอาหาร

แอนาเฟส : ระยะหนึ่งของการแบ่งเซลถัดจากเมตาเฟส เป็นระยะที่โครมาติดแยกออกจากกันเป็นโครโมโซม 2 กลุ่ม แล้วแต่ละกลุ่มเคลื่อนไปยังขั้วเซลแต่ละด้าน

แอนโดรเจน : ฮอร์โมนเพศชายที่สร้างในอัณฑะ ทำหน้าที่ควบคุมลักษณะเพศ

โรคโลหิตจาง : โรคที่เกิดจากมีเม็ดเลือดแดงในร่างกายน้อยกว่าปกติ

พืชมีดอก : พืชจำพวกหนึ่งที่มีระบบท่อลำเลียง มีดอกเป็นอวัยวะสืบพันธุ์ เมล็ดมีรังไข่ห่อหุ้ม เป็นพืชที่มีมากที่สุด

พืชมีดอก : พืชจำพวกหนึ่งที่มีระบบท่อลำเลียง มีดอกเป็นอวัยวะสืบพันธุ์ เมล็ดมีรังไข่ห่อหุ้ม เป็นพืชที่มีมากที่สุด

animal kingdom

อาณาจักรสัตว์ : หมวดหมู่ที่รวมสัตว์ทั้งหมดไว้ด้วยกัน

แอนนีลิด : สัตว์ในไฟลัมแอนนีลิดามีลำตัวกลมยาวเป็นปล้องคล้ายวงแหวนต่อกันทั้งภายนอกและภายใน เช่น แม่เพรียง ไส้เดือนดิน ปลิง เป็นต้น

annual ring

วงปี : ส่วนของไซเลมที่ปรากฏเป็นลายเนื้อไม้ มีลักษณะเป็นวงซ้อนกันเป็นชั้นๆ ของพืชยืนต้นที่มีอายุมาก มองเห็นได้เมื่อตัดต้นไม้ตามขวาง

แอนตาโกนิซึม : ลักษณะการทำงานของกล้ามเนื้อ 2 ชุดที่ทำงานประสานกันในทางตรงกันข้าม คือ ถ้าชุดหนึ่งหดตัว กล้ามเนื้ออีกชุดหนึ่งจะคลายตัวในช่วงระยะเวลาเดียวกัน เช่น การทำงานของกล้ามเนื้อเฟลกเซอร์ที่หดตัว กล้ามเนื้อเอกเทนเซอร์ จะคลายตัว ทำให้เกิดการเคลื่อนไหว

anterior lobe (of pituitary gland)

ส่วนหน้า (ของต่อมใต้สมอง) : บริเวณที่ใหญ่ที่สุดของต่อมใต้สมองประกอบ ด้วยกลุ่มเซลที่ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนหลายชนิด ฮอร์โมนสำคัญที่สร้าง ได้แก่ โซมาโตโทรฟิน โกนาโดโทรฟิน โปรแลกติน ฮอร์โมนกระตุ้นไทรอยด์ และ อะดรีโนคอร์ติโคโทรฟิน

อับละอองเรณู : ส่วนหนึ่งของเกสรตัวผู้มีลักษณะเป็นกระเปาะเป็นแหล่งสร้างและเก็บละอองเรณู

แอนเธรกซ์ : โรคระบาดที่เกิดกับสัตว์เลี้ยงพวกโค กระบือ เนื่องจากเชื้อแบคทีเรีย เป็นโรคที่ร้ายแรงมาก มีผลทำให้สัตว์ตายได้คราวละมากๆ โรคนี้สามารถติดต่อถึงคนได้ สัตว์ที่เป็นโรคนี้จะต้องเผาทำลายหรือฝังในดินลึกๆ เพื่อไม่ให้แพร่เชื้อ

antibiotics

ยาปฏิชีวนะ : สารที่สกัดได้จากเชื้อราหรือแบคทีเรียบางชนิด ในปัจจุบันนี้สามารถสังเคราะห์ได้จากสารเคมีหลายชนิด สามารถยับยั้งการเติบโตหรือฆ่าเชื้อได้อย่างกว้างขวาง ก่อให้เกิดประโยชน์ในวงการแพทย์อย่างมาก เช่น เพนิซิลลิน สเต็ปโตไมซิน เป็นต้น

แอนติบอดี : สารจำพวกโปรตีนที่ร่างกายสร้างขึ้นในกระแสเลือดมีสมบัติต่อต้านทำลายเชื้อโรคหรือแอนติเจนที่เข้ามาในร่างกาย แอนติบอดีแต่ละชนิดที่ร่างกายผลิตขึ้นมานั้นจะมีผลทำลายเชื้อโรคหรือแอนติเจนเฉพาะอย่าง

antidiuretic hormone (ADH) [vasopressin]

ฮอร์โมนแอนติไดยูเรติก : ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง ทำหน้าที่กระตุ้นเส้นเลือดให้บีบตัวและช่วยให้หลอดไตดูดน้ำกลับเข้าสู่เส้นเลือด

แอนติเจน : สิ่งแปรกปลอมที่เข้าไปในร่างกาย แล้วร่างกายจะผลิตสารซึ่งเรียกว่าแอนติบอดีขึ้นมาต่อต้าน หรือทำลายสิ่งแปลกปลอมนั้น ๆ

ยาระงับเชื้อ : สารเคมีที่ใช้ยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ใช้ภายนอกร่างกาย เช่น เอธานอล ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ยาแดง ยาล้างตาพวกกรดบอริก เป็นต้น

เอออร์ตา : เส้นเลือดใหญ่ที่มาจากเวนตริเคิลด้านซ้ายของหัวใจ มีแขนงแยกออกไปเพื่อนำเลือดไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาสย

ระยาง : อวัยวะที่ยื่นออกมาจากร่างกายของสัตว์ ช่วยในการเคลื่อนที่และจับอาหาร เช่น แขน ขา ปีก เป็นต้น

ไส้ติ่ง : ส่วนที่ยื่นออกมาจากตอนต้นของลำไส้ใหญ่มีปลายต้น ของคนมีความยาวประมาณ 6 ซม.<p>

aquatic ecosystem

ระบบนิเวศน์ในน้ำ : ความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในน้ำและระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อมในน้ำ

อแรคนิด : สัตว์พวกหนึ่งในไฟล้มอาร์โธรโปดา มีขา 4 คู่ เช่น แมงมุม แมงป่อง เห็บ แมงดาทะเล เป็นต้น

อาร์จินีน : กรดอะมิโนชนิดหนึ่งที่จำเป็นสำหรับคน มีในพืชและสัตว์

เส้นเลือดอาร์เตอรรี : เส้นเลือดที่นำเลือดออกจากหัวใจไปสู่เนื้อเยื่อต่างๆ มีผนังเหนียวและยืดหยุ่นได้ มีกล้ามเนื้อเรียบ ทำให้หดตัวหรือขยายตัวได้ดี

อาร์โธรปอด : สัตว์ในไฟลัมอาร์โธรโปดา ลำตัวเป็นปล้อง ทั้งขาและหนวดมีลักษณะต่อกันเป็นข้อ เช่น กุ้ง แมลงทุกชนิด เป็นต้น

artificial selection

การคัดเลือกโดยมนุษย์ : กระบวนการที่มนุษย์เลือกผสมพันธุ์และเลี้ยงสิ่งมีชีวิตให้มีลักษณะตามที่ต้องการ

ascorbic acid

กรดแอสคอร์บิก : วิตะมิน C ถ้าร่างกายขาดวิตามินชนิดนี้จะทำให้เหงือกบวม เลือดออกตามไรฟัน ฟันไม่แข็งแรง กระดูกอ่อน และเส้นเลือดเปราะ

asexual reproduction

การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ : การสืบพันธุ์แบบไม่มีการผสมกันระหว่างเซลสืบพันธุ์เพศผู้กับเซลสืบพันธุ์เพศเมีย เช่น พืชอาจสืบพันธุ์โดยการแตกหน่อและสัตว์อาจสืบพันธุ์โดยการแบ่งตัว เป็นต้น

Aspergillus flavus

แอสเปอจิลลัสฟลาวัส : เชื้อราอิมเปอร์เฟกไต ซึ่งผลิตสารมีพิษเรียกว่า อะฟลาทอกซิน เชื้อราชนิดนี้ชอบเจริญตามเมล็ดพืช เช่น ถั่วลิสง ข้าวโพด ข้าวเจ้า ถั่วเหลือง และเมล็ดพืชที่มีน้ำมัน

associative neuron

เซลประสาทประสานงาน : เซลประสาทชนิดหนึ่งมีอยู่ในสมองและไขสันหลัง ทำหน้าที่เชื่อมโยงระหว่างเซลประสาทภายในไขสันหลังหรือภายในสมอง

เอเตรียม : ห้องบนของหัวใจสัตว์มีกระดูกสันหลัง มีผนังบางกว่าเวนตริเคิล รับโลหิตจากส่วนต่างๆ ของร่างกายและจากปอด ส่งผ่านไปยังเวนตริเคิลต่อไป

auditory nerve

เส้นประสาทรับฟัง : เส้นประสาทที่ต่อจากส่วนคอเคลียในหูชั้นในไปยังสมอง

autonomic nervous system

ระบบประสาทอัตโนมัติ : ระบบประสาทส่วนหนึ่งของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังซึ่งทำงานนอกอำนาจจิตใจ ประกอบด้วยระบบประสาทซิมพาเธติกและระบบประสาทพาราซิมพาเธติก

ออโตโซม : โครโมโซมที่ไม่ใช่โครโมโซมเพศ

autotrophic bacteria

แบคทีเรียออโตโทรฟิก : แบคทีเรียที่ดำรงชีวิต โดยสร้างอาหารได้เองจากการสังเคราะห์แสงหรือสังเคราะห์เคมี

autotrophic organism

สิ่งมีชีวิตที่สร้างอาหารได้เอง : พืชสีเขียวและโปรติสต์บางชนิดที่สร้างอาหารได้เองโดยการสังเคราะห์แสงหรือสังเคราะห์เคมี

ออกซิน : ฮอร์โมนในพืชที่มีอิทธิพลเกี่ยวกับการเจริญเติบโตของพืช

แอกซอน : ใยประสาทชนิดหนึ่ง ทำหน้าที่นำกระแสประสาทหรือคำสั่งออกจากตัวเซลประสาท