ทฤษฎีใหม่ ตามแนวพระราชดำริ


ปราโมทย์ ไม้กลัด 1

ความเป็นมา

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงสนพระราชหฤทัยในการจัดหาน้ำให้แก่เกษตรกรสำหรับใช้ในการทำการเกษตรเสมอมา ด้วยทรงตระหนักว่าสระน้ำในไร่นาเป็นปัจจัยสำคัญในการเพาะปลูก จึงทรงคิดวิธีกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตร การจัดการด้านการใช้น้ำกับพื้นที่การเกษตรให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยได้พระราชทานแนวพระราชดำริ "ทฤษฎีใหม่"

แบบจำลองทฤษฎีใหม่

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริให้ทดลองใช้ทฤษฎีใหม่ ในครั้งแรกด้วยการจัดซื้อที่ดินในขนาดเฉลี่ยของราษฎรหนึ่งครอบครัว คือประมาณ 15 ไร่ บริเวณใกล้วัดมงคลชัยพัฒนา ต.ห้วยบง อ.เมือง จ.สระบุรี ทรงใช้แบบจำลองทฤษฎีใหม่ โดยแบ่งการใช้ประโยชน์พื้นที่เป็น 3 ส่วนดังนี้

หลักสำคัญของทฤษฎีใหม่นี้ คือการให้เกษตรกรมีความพอเพียงที่จะเลี้ยงตัวเองได้อย่างพอมีพอกิน ส่วนที่เหลือจึงจะนำออกขายเป็นรายได้ต่อไป และปัจจัยสำคัญในการผลิตของเกษตรกรก็คือ การมีแหล่งน้ำที่จะสามารถหล่อเลี้ยงพื้นที่การเกษตรนั้น ๆ ได้ ทั้งนี้พระองค์ท่านได้ทรงคำนวณสูตรการใช้ประโยชน์พื้นที่ การจัดการแหล่งน้ำที่จะเกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร

อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานในขั้นแรกในเรื่องของการขุดสระน้ำ เกษตรกรต้องได้รับความช่วยเหลือจากทางราชการ มูลนิธิ หรือองค์กรเอกชนต่าง ๆ เนื่องจากมีราคาการลงทุนค่อนข้างสูง นอกจากนั้นยังมีปัญหาเรื่องน้ำที่จะมาเติมสระให้เต็มเพื่อให้พอเพียงหล่อเลี้ยงไร่นาไปได้ตลอดปี เช่น ในกรณีน้ำฝนที่ตกลงมาจะมีพอเพียงให้สำรองไว้เพียงใด หรือลำพังสระน้ำแม้จะได้รับน้ำฝนเต็มก็เพียงปีละครั้ง และยังมีการระเหยสูญเสียไป พระองค์ท่านจึงได้พระราชทานข้อมูลเรื่องน้ำในทฤษฎีใหม่ที่สมบรูณ์ไว้ด้วยว่า ต้องมีการสร้างอ่างเก็บน้ำใหญ่มาเติมให้แก่สระน้ำในไร่นา และอ่างเก็บน้ำใหญ่เองก็อาจต้องเติมจากอ่างที่ใหญ่ยิ่งกว่าด้วย

ขั้นตอนการดำเนินงาน

กล่าวได้ว่าแนวพระราชดำริของแบบจำลองทฤษฎีใหม่สามารถแบ่งได้เป็น 3 ขั้นตอน ดังนี้

เริ่มจากขั้นตอนแรกที่ให้เกษตรกรรายย่อยสามารถยังชีพได้อย่างพอมีพอกิน โดยการพัฒนาแหล่งน้ำขึ้นในไร่นา ซึ่งเกษตรกรจำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลือจากหน่วยงานต่าง ๆ

ในขั้นที่สอง ต้องให้เกษตรกรเข้าใจเรื่องการจัดการไร่นาของตน ด้วยการทำการเกษตรแบบผสมผสาน หรือไร่นาสวนผสม รวมทั้งการให้ความรู้เรื่องการรวมกลุ่มสหกรณ์ เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพทั้งในด้านการผลิตและการตลาด จึงจะไปสู่ขั้นที่สามที่จะสามารถสร้างอำนาจต่อรองในระบบเศรษฐกิจได้ ทั้งนี้โดยหวังว่าจะนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในท้ายที่สุด

การขยายผล

หลังจากได้ทดลองใช้ทฤษฎีใหม่ได้ผลที่ จ.สระบุรีแล้ว ได้มีการขยายผลไปยังพื้นที่ต่าง ๆ หลายแห่ง เช่น ที่ จ.กาฬสินธุ์ จ.นราธิวาส จ.นครศรีธรรมราช ฯลฯ ซึ่งการดำเนินการจนถึงปัจจุบันเป็นที่น่ายินดีว่าเกษตรกรสามารถมีน้ำสำหรับการเกษตรแบบผสมผสานเพื่อยังชีพและทำรายได้แก่ครอบครัวได้ในระดับที่น่าพอใจ

หลายหน่วยงานในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงมหาดไทย โดยจังหวัดต่าง ๆ มีการขยายผลแนะนำเผยแพร่โครงการนี้ไปสู่ราษฎรทั่วประเทศ ซึ่งเกษตรกรต่างให้ความสนใจนำรูปแบบทฤษฎีใหม่ไปดำเนินการอย่างกว้างขวาง

แบบจำลอง "ทฤษฎีใหม่"
พื้นที่ 15 ไร่

1 ผู้ตรวจราชการ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์