โรคถอดฝักดาบ
โรคถอดฝักดาบ (elongation or bakanae disease) โรคนี้ระบาดรุนแรง เฉพาะในภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือเท่านั้น ส่วนภาคอื่นมีระบาดเป็นจำนวนมาก เกิดจากเชื้อราชื่อ Gibberella fujikuroi อาการของต้นข้าวที่เป็นโรคนี้ จะมองเห็นได้ชัดในระยะ ๔๕ วัน นับจากวันปักดำ ต้นที่เป็นโรคจะแตกกอน้อย ใบสีเหลืองซีด และต้นสูงกว่าต้นอื่น ๆ มากจนมองเห็นได้ชัดเจน ไม่ออกรวง นอกจากนี้ก็พบว่าต้นข้าวที่เป็นโรคจะมีรากพิเศษเกิดขึ้น ที่ข้อที่อยู่เหนือระดับน้ำในนาด้วย ปล้องของต้นที่เป็นโรคจะยืดยาวมากกว่าต้นที่ไม่เป็นโรค ต่อจากนี้กาบใบที่อยู่ใกล้ระดับน้ำในนาจะมีกลุ่มของเส้นใย และเมล็ดสืบพันธุ์ (conidia) ของเชื้อโรคที่เป็นสีชมพู แล้วแห้งตายไปทั้งต้น เมล็ดสืบพันธุ์นี้แพร่กระจายไปโดยลม และจะตกลงไปในดอกข้าว แล้วเชื้อราก็จะอยู่ที่เมล็ดข้าวจนถึงเวลาตกกล้าในฤดูต่อไป โดยเหตุนี้เชื้อโรคนี้จึงแพร่กระจายทางเมล็ดพันธุ์ (seed-borne) เพราะเมื่อเอาเมล็ดที่มีเชื้อโรคไปปลูก เชื้อโรคก็จะเข้าทำลายต้นข้าวตั้งแต่เมล็ดงอกเป็นต้นกล้า แล้วแสดงอาการของโรคออกมาให้เห็น
การป้องกันกำจัดโรคถอดฝักดาบที่ได้ผลดี มีดังนี้
๑. ถอนต้นที่เป็นโรคมาเผาทิ้ง เฉพาะในกรณีที่พบโรคเป็นครั้งแรกและเป็นจำนวนน้อย
๒. ปลูกด้วยพันธุ์ต้านทานโรค
๓. คลุกเมล็ดพันธุ์ก่อนตกกล้า ๑๕-๓๐ วัน ด้วยสารเคมี เช่น Ceresan หรือ Dithane M ๔๕ ปกติใช้ยานี้ ๐.๒๕ - ๐.๓๐ กรัม คลุกกับเมล็ดพันธุ์ที่แห้งหนัก ๑๐๐ กรัม หรือยา ๒ ช้อนแกงต่อเมล็ดพันธุ์ ๑๐ กิโลกรัม


ที่มา : จากหนังสือ "ความรู้เรื่องข้าว" โดย ดร. ประพาส วีระแพทย์ สาขาคัดพันธุ์ต้านทานศัตรูข้าว กองการข้าว กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์