คำประกาศราชสดุดีเฉลิมพระเกียรต

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร ทรงเป็นสมเด็จพระบรมธรรมิกราชผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐสุดแก่ประชาชาติไทย พระราชจริยาวัตรทั้งปวงเป็นไปด้วยพระเมตตาคุณ พระปัญญาคุณ และพระบริสุทธิคุณโดยแจ้งชัด ได้ทรงประกอบพระราชกรณียกิจนานัปการ เป็นคุณประโยชน์อย่างใหญ่หลวงแก่การพัฒนาการศึกษาของไทย ทรงสนพระราชหฤทัยในการศึกษาของชาติเป็นอย่างยิ่ง เป็นที่ประจักษ์แก่อาณาประชาราษฎร์ทุกหมู่เหล่าตลอดมา มีพระบรมราโชบายส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษาทุกระดับทุกประเภท ทั้งการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน การศึกษาพิเศษ การศึกษาสงเคราะห์ การศึกษานอกระบบ การศึกษาทางไกล การพัฒนาทรัพยากรบุคคล การพัฒนาวิชาการและวิจัย การพระราชทานทุนการศึกษา เป็นอาทิ พระราชกรณียกิจทางการศึกษาเป็นที่ประจักษ์ในพระปรีชา พระบรมราโชบายอันล้ำลึกและสายพระเนตรอันกว้างไกลในการให้ความสำคัญกับการพัฒนาคน ด้วยทรงเล็งเห็นความสำคัญของการศึกษาว่าเป็นเครื่องมือที่ทำให้คนมีสติปัญญา มีความรู้ความสามารถในการประกอบอาชีพช่วยเหลือตนเองและพัฒนาประเทศให้เจริญก้าวหน้าได้

นับตั้งแต่ทรงครองราชย์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระมหากรุณาธิคุณยิ่งต่อการศึกษาของเยาวชน ทรงสนับสนุนการจัดตั้งโรงเรียนต่าง ๆ สำหรับเยาวชนทุกประเภท เช่น โรงเรียนราชประชาสมาสัย สำหรับบุตรธิดาของผู้ป่วยโรคเรื้อน โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ สำหรับเด็กที่ขาดผู้อุปการะเนื่องจากประสบมหาวาตภัยภาคใต้ ซึ่งต่อมาได้ขยายไปจัดตั้งในแหล่งต่าง ๆ ทั่วประเทศเพื่อสงเคราะห์เด็กยากจนและขาดแคลนการศึกษา นอกจากนี้ยังโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งโรงเรียนจิตรลดาในบริเวณสวนจิตรลดา สำหรับเป็นสถานที่ศึกษาของพระราชโอรส พระราชธิดา บุตรข้าราชบริพารและบุคคลทั่วไป โปรดเกล้าฯ ให้สำนักพระราชวังจัดตั้งโรงเรียนราชวินิต สำหรับบุตรข้าราชการในราชสำนักโดยไม่เก็บค่าเล่าเรียน ใช้เงินสวัสดิการของกองมหาดเล็กรักษาพระองค์ ได้พระราชทานพระราชทรัพย์และที่ดินทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จัดสร้างโรงเรียน การบริหารโรงเรียนวังไกลกังวล โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนแปลงจากการบริหารโดยมีครูใหญ่บริหารวิชาการเป็นการบริหารโดยคณะกรรมการบริหารโรงเรียน ให้เปิดสอนหลักสูตรวิชาชีพระยะสั้น และประกาศนียบัตรวิชาชีพช่างฝีมือ ๑๗ แผนกวิชา เพื่อเป็นการสอนโครงการศิลปาชีพพิเศษ และเป็นที่ฝึกงานในชั่วโมงวิชาพื้นฐานอาชีพด้วย นอกจากนี้ได้พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดตั้งสถานีส่งโทรทัศน์เพื่อการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียมขึ้นที่โรงเรียนวังไกลกังวล พร้อมทั้งพระราชทานทุนดำเนินการในขั้นแรก ๕๐ ล้านบาทด้วย เป็นการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยมาใช้พัฒนาการเรียนการสอนให้ก้าวหน้าและมีประสิทธิภาพ เป็นการช่วยโรงเรียนที่อยู่ห่างไกลและที่ขาดแคลนครูสอนสาขาวิชาต่าง ๆ ทำให้นักเรียนมีโอกาสได้รับความรู้ และศึกษาเล่าเรียนทัดเทียมกับนักเรียนในเมือง รวมทั้งประชาชนผู้สนใจก็ใฝ่หาความรู้เพิ่มเติมได้ นับเป็นการพัฒนาการบริหารงานวิชาการในด้านการจัดการเรียนการสอน การใช้สื่อและเทคโนโลยีทางการศึกษา การขยายโอกาสทางการศึกษา และการอาชีวศึกษาที่กว้างไกลและยังประโยชน์แก่พสกนิกรทุกหมู่เหล่า

ในด้านการศึกษาสงเคราะห์และการศึกษาพิเศษ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระ บรมราโชบายที่ล้ำลึกและสายพระเนตรอันกว้างไกล โปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างโรงเรียนเพื่อลูกหลานในชนบทที่อยู่ห่างไกล ทุรกันดาร และเสี่ยงภัย อาทิ โรงเรียนเจ้าพ่อหลวงอุปถัมภ์สำหรับชาวเขา โรงเรียนสงเคราะห์เด็กยากจนในพระบรมราชานุเคราะห์ ได้แก่ โรงเรียนมัธยมวัดศรีจันทร์ประดิษฐ์ โรงเรียนนันทบุรีวิทยา โรงเรียนวัดบึงเหล็ก แม้ในดินแดนผู้มีอุดมการณ์ที่แตกต่างทางการเมือง ทรงนำการศึกษาและการพัฒนามาใช้แทนการต่อสู้ด้วยวิธีการรุนแรง เป็นผลให้สถานการณ์ก่อการร้ายลดลง ด้วยการโปรดเกล้าฯ ให้หน่วยทหารสร้างโรงเรียนร่มเกล้าเพื่อให้เด็กในพื้นที่นั้นได้รับการศึกษา ขณะเดียวกันทรงนำการพัฒนาแบบครบวงจรมาใช้ขจัดความยากไร้ และพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนควบคู่กันไปด้วย

พระราชกรณียกิจในด้านการศึกษานอกระบบโรงเรียน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเล็งเห็นความสำคัญของการศึกษาสำหรับประชาชนทั้งในเมืองในชนบท และผู้ด้อยโอกาสเป็นอย่างมาก มีพระราชดำริให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกหน่วยและผู้มีความรู้ร่วมมือ ประสานงาน ประสานความรู้ ความสามารถ เพื่อช่วยกันพัฒนาความรู้ สติปัญญา และวิชาชีพแก่ประชาชนทุกหมู่เหล่า พระราชกรณียกิจที่สำคัญในเรื่องนี้ ได้แก่ ทรงริเริ่มตั้ง "ศาลารวมใจ" ขึ้นตามหมู่บ้านชนบท เพื่อใช้เป็นที่อ่านหนังสือ โดยพระราชทานหนังสือประเภทต่าง ๆ แก่ห้องสมุดศาลารวมใจ ทรงจัดตั้ง "โครงการพระดาบส" สำหรับประชาชนที่พลาดโอกาสการศึกษาในระบบโรงเรียน เพื่อให้ผู้ที่มีความรักวิชาการใฝ่หาความรู้ด้วยตนเอง แต่ไม่สามารถหาที่เรียนได้เนื่องจากขาดแคลนทุนทรัพย์ได้มีโอกาสศึกษาในโรงเรียนพระดาบส เป็นการศึกษาวิชาชีพเพื่อนำไปดำเนินชีวิต เช่น วิชาซ่อมเครื่องไฟฟ้า วิทยุ เป็นต้น

อนึ่ง ในระหว่างเสด็จฯ เยี่ยมเยียนราษฎรทรงไต่ถามถึงทุกข์ สุข และปัญหาต่าง ๆ ในการดำรงชีพ และพระราชทานพระราชดำริในลักษณะการแก้ไขปัญหาและพัฒนาในพื้นที่ที่ประสบปัญหานั้น ๆ ในขณะเดียวกันก็ใช้พื้นที่นั้นเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้า และให้ความรู้แก่ประชาชนทุกหมู่เหล่าทั้งในระบบและนอกระบบโรงเรียนและการศึกษาตามอัธยาศัย โดยมีพระราชประสงค์ที่มุ่งหวังพัฒนาความเป็นอยู่ของราษฎรให้สามารถพึ่งตนเองได้ ด้วยเหตุนี้จึงมีพระราชดำริให้จัดตั้งศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริขึ้นในทุกภาคของประเทศ เป็นแบบจำลองของพื้นที่และรูปแบบการพัฒนาที่ควรจะเป็น และเป็นการประสานงานระหว่างหน่วยงานราชการ แนวทางดำเนินงานจะเน้นการประสานงาน แผน และการจัดการให้เกิดผลจริง เป็นแหล่งความรู้ของราษฎร แหล่งศึกษาทดลองและแลกเปลี่ยนถ่ายทอดประสบการณ์ของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน ประการสำคัญ คือ เป็นศูนย์รวมของการศึกษาค้นคว้าทดลอง วิจัย เพื่อแสวงหาแนวทางและวิธีการพัฒนาด้านต่าง ๆ ที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและการประกอบอาชีพ เป็นการให้บริการแก่ประชาชนให้ได้รับความสะดวกในการเสาะแสวงหาความรู้ และการนำความรู้นั้นไปใช้ประโยชน์อย่างสูงสุด

การจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนที่สำคัญอีกลักษณะหนึ่ง ได้แก่ พระราชดำริให้กรมการศึกษานอกโรงเรียนจัดการศึกษาผู้ใหญ่แบบเบ็ดเสร็จ การฝึกวิชาชีพ การอบรมความรู้โสตทัศนศึกษา การศึกษาและการอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นบ้าน และการจัดที่อ่านหนังสือประจำหมู่บ้านในโครงการพัฒนาต่าง ๆ ทั่วประเทศ ควบคู่ไปกับโครงการพัฒนาชุมชนในด้านต่าง ๆ รวมทั้งให้ประชาชนมีโอกาสเข้าร่วมดำเนินการในโครงการตามพระราชดำริต่าง ๆ เช่น โครงการพัฒนาที่ราบเชิงเขา จังหวัดปราจีนบุรี โครงการศูนย์การศึกษาพัฒนาพิกุลทองฯ เป็นต้น

โครงการตามพระราชดำริที่นับเนื่องในพระราชกรณียกิจเกี่ยวกับการศึกษานอกโรงเรียนที่สำคัญอีกโครงการหนึ่ง คือ โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชปรารภว่า การเรียนรู้เรื่องราวและวิชาการสาขาต่าง ๆ โดยกว้างขวางจะก่อให้เกิดความรู้ ความคิด และความฉลาด ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดสำหรับชีวิต ทุกคนจึงควรมีโอกาสที่จะศึกษา เมื่อต้องการหรือพอใจที่จะเรียนรู้เรื่องใด สามารถค้นหาอ่านได้โดยสะดวก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ ขึ้น ได้แบ่งวิทยาการออกเป็น ๔ สาขาวิชา คือ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคมศาสตร์ และมนุษยศาสตร์ สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนนับเป็นหนังสือที่มีประโยชน์เกื้อกูลการศึกษา เพิ่มพูนปัญญาด้วยตนเองของประชาชน โดยเฉพาะยามที่มีปัญหาขาดแคลนครูและที่เล่าเรียน จึงเป็นการพัฒนาวิชาการที่สำคัญยิ่งในวงการศึกษา

พระบรมราโชบายและพระราชดำริในการจัดการศึกษาดังกล่าวในทุกโครงการ ทรงตระหนักดีว่างบประมาณหรือทุนในการดำเนินการเป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งในการบริหารการศึกษาให้บรรลุผลตามความมุ่งหมาย ฉะนั้นนอกจากการพระราชทานทรัพย์และที่ดิน เพื่อจัดสร้างโรงเรียนและอุปกรณ์ต่าง ๆ แล้ว ยังได้พระราชทานทุนเพื่อพัฒนาบุคลากรทางการศึกษาอีกด้วย โดยโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งมูลนิธิอานันทมหิดล ทุนเล่าเรียนหลวง ทุนการศึกษาสงเคราะห์ในมูลนิธิราชประชานุเคราะห์ ทุนมูลนิธิราชประชาสมาสัย ทุนนวฤกษ์ในมูลนิธิช่วยนักเรียนขาดแคลน ทุนการศึกษาพระราชทานแก่นักเรียนเฉพาะกรณี เป็นต้น

การพัฒนาพลเมืองให้มีคุณภาพด้วยการให้การศึกษาเพื่อให้สามารถพึ่งตนเองได้ และมีฐานะความเป็นอยู่ดีขึ้น เป็นพระราชปณิธานที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงให้ความสำคัญอย่างยิ่ง ดังจะเห็นได้จากพระบรมราโชวาทและพระราชดำริเกี่ยวกับการศึกษาที่พระราชทานไว้เป็นอเนกประการ ในโอกาสที่เสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานปริญญาบัตรแก่ผู้สำเร็จการศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ และในโอกาสที่คณะบุคคลต่าง ๆ เข้าเฝ้าฯ เป็นแนวพระราชดำริและพระบรมราโชบายที่มีคุณค่ายิ่งต่อการจัดการศึกษา แต่ละคนสามารถนำไปเป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติ และรู้จักใช้ความรู้ความสามารถเพื่อพัฒนาตนเองและส่วนรวมให้เจริญก้าวหน้าได้

พระราชกรณียกิจ พระบรมราโชบาย และพระราชดำริเกี่ยวกับการจัดการศึกษา อันเป็นคุณานุประโยชน์ที่ได้ทรงปฏิบัติเป็นเวลายาวนานตลอดมาดังกล่าว ย่อมเป็นอนุสรณ์เตือนให้ชาวไทยทั้งหลายตระหนักในพระปรีชาคุณอันล้ำเลิศ และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณไปชั่วกาลนาน สภามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในการประชุมครั้งที่ ๗/๒๕๔๒ เมื่อวันที่ ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ จึงเห็นสมควรขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาสทูลเกล้าฯ ถวายปริญญาศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาการบริหารการศึกษา แด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อเป็นราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติให้เป็นที่ประจักษ์โดยทั่วกัน และเป็นสิริมงคลแก่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์และวงวิชาการการบริหารการศึกษาสืบไป

| สรรพศิลปศาสตราธิราช | สาขาบริหารการศึกษา |