" ศรีมหาโพธิคู่บ้าน ไผ่ตงหวานคู่เมือง ผลไม้ลือเลื่อง "
ปราจีนบุรีเป็นดินแดนที่เคยมีความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดี ตั้งอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ เป็นระยะทาง ๑๓๕ กิโลเมตร ปราจีนบุรีแบ่งการปกครองเป็น ๗ อำเภอ คือ อำเภอเมือง อำเภอบ้านสร้าง อำเภอประจันตคาม อำเภอศรีมโหสถ อำเภอศรีมหาโพธิ์ อำเภอ กบินทร์บุรี และ อำเภอนาดี สถานที่น่าสนใจ ศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ประดิษฐาน ณ ปากทางแยกเข้าสู่ตัวเมืองปราจีนบุรีใกล้กับค่ายจักรพงษ์ มีพระบรมรูปหล่อประทับยืนอยู่ภายใน เหตุที่สร้างศาล สมเด็จพระนเรศวรมหาราชขึ้นที่นี่ก็เพราะพระองค์ได้เคยเสด็จกรีฑาทัพจากกรุงศรีอยุธยาผ่านมาที่เมืองปราจีนบุรี เพื่อไปยังเมืองละแวกและ จับนักพระสัฏฐาทำพิธีปฐมกรรม พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติปราจีนบุรี เป็นสถานที่เก็บรวบรวมวัตถุโบราณสำคัญอันล้ำค่าในเขตจังหวัดปราจีนบุรี และจังหวัดในเขตภาคตะวันออกมากมาย เริ่มก่อสร้าง ในปี ๒๕๑๙ และเปิดเป็นทางการเมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน ๒๕๒๘ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของศาลากลางจังหวัดประมาณ ๒๐๐ เมตร เปิดให้เข้าชมทุกวัน เว้นวันจันทร์อังคารและวันหยุดนักขัตฤกษ์เวลา ๙.๐๐-๑๖.๐๐ น. ค่าธรรมเนียมเข้าชมคนไทย ๕บาท ชาวต่างประเทศคนละ ๑๐ บาท วัดแก้วพิจิตร เป็นวัดสำคัญของจังหวัดสร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๒๒ ตั้งอยู่ริมฝังแม่น้ำบางประกง ในเขตตัวเมืองปราจีนบุรี วัดนี้มีลักษณะแปลก คือนำศิลปะกรีกมาประยุกต์เข้ากับศิลปะไทย ในพระอุโบสถมีจิตรกรรมฝาผนังงดงามมาก น้ำตกเขาอีโต้และอ่างเก็บน้ำจักรพงษ์ อยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณ ๑๒ กิโลเมตรจากตัวเมืองออกมาสามแยกถนนใหญ่แล้วเลี้ยวขวาไปทางอรัญประเทศ ไม่ไกลนักก็จะ พบทางแยกซ้ายมือเข้าสู่น้ำตกอีก ๒ กิโลเมตร น้ำตกเขาอีโต้มีลักษณะเป็นลำธารไหลผ่านแก่งหินใหญ่น้อย แต่ปัจจุปันจะมีน้ำเฉพาะในฤดูฝน และต้นฤดูหนาว เท่านั้น ทางเดียวกับทางเข้าน้ำตกจะผ่านอ่างเก็บน้ำซึ่งเป็นสถานที่พักผ่อนและสามารถลงเล่นน้ำได้ น้ำตกห้วยเกษียร ปากทางแยกเข้าน้ำตกแห่งนี้อยู่ที่หมู่บ้านขอนขวาง ตำบลดงขี้เหล็ก อำเภอเมืองซึ่งอยู่ตรงหลักกิโลเมตร ๑๖๖ หรือห่างจากตัว เมืองปราจีนบุรี ๑๕ กิโลเมตร แยกซ้ายมือเข้าสู่น้ำตกอีก ๔ กิโลเมตร บริเวณน้ำตกเป็นป่าเขางดงามมาก สวนนกวัดสันทรีย์ อยู่ที่ตำบลวัดโบสถ์ อำเภอเมือง อยู่ห่างจากศาลากลางจังหวัดประมาณ ๑๘ กิโลเมตร การเดินทางเข้าถึงโดยสะดวก เป็นที่ชุมนุม ของนกนานาชนิด เช่น นกแขวก นกกาน้ำ นกกระยาง จำนวนนับหมื่นตัว จะมาชุมนุมกันทุกปีในช่วงเดือนกรกฎาคมและจะไปประมาณเดือนเมษายน สวนพันธุ์ไผ่ ตั้งอยู่บนเส้นทางสายเนินยายหอม-เขาใหญ่ ห่างจากตัวเมือง ๒ กิโลเมตรเป็นส่วนไผ่แห่งแรกในประเทศไทยที่รวบรวมพันธุ์ไผ่ หลายชนิด ตลาดผลไม้หนองชะอม ตั้งอยู่ระหว่างเส้นทางสายปราจีนบุรี-นครนายก เป็นแหล่งจำหน่ายผลไม้ต่างๆ หลายชนิดที่ปลูกกันมาในจังหวัดปราจีนบุรี ได้แก่ ทุเรียน กระท้อน ขนุน แคนตาลูป และ หน่อไม้ วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ์ เป็นวัดสำคัญอยู่ในเขตอำเภอศรีมโหสถ ห่างจากตัวเมืองปราจีนบุรี ๒๒ กิโลเมตร ตามถนนสาย ๓๑๙ ภายในวัดมีต้นโพธิ์ใหญ่ที่ สุดและเก่าแก่ที่สุดในประเทศ เป็นต้นโพธิ์ที่นำหน่อมาจากพุทธคยาอินเดีย ที่โคนต้นมีพระพุทธรูปปางต่างๆ ประดิษฐานอยู่โดยรอบ เมืองมโหสถ ตั้งอยู่ที่อำเภอศรีมโหสถห่างจากตัวเมืองไปทางใต้ประมาณ ๒๐ กิโลเมตร ไปตามถนนสายปราจีนบุรี-พนนสารคาม เป็นเมืองโบราณ สมัยทวารวดี มีคันดินคูเมืองล้อมรอบเนื้อที่กว่า ๗๐๐ ไร่ คูเมืองกว้างประมาณ ๒๐ เมตร ภายในตัวเมืองมโหสถมีซากโบราณสถานกระจายอยู่ มากมาย เช่น สระน้ำ บ่อน้ำโบราณ เนินโบราณ ศาสนสถาน และยังพบโบราณวัตถุอีกเป็นจำนวนมาก เช่น ลูกปัดซึ่งถือว่าเป็นแหล่งลูกปัดขนาด ใหญ่ในภาคตะวันออก รูปพระวิษณุ พระคเนศ ศิวลึงค์ เครื่องปั้นดินเผา เป็นต้น โบราณสถานที่สำคัญได้แก่ สระแก้วอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองมโหสถ ห่างจากคูเมืองประมาณ ๑๐๐ เมตร เป็นสระน้ำโบราณขุดลงไปในศิลาแลง ธรรมชาติ มีภาพสลักรูปสัตว์ เช่น ช่าง สิงห์ หมูป่า มีประมาณ ๔๑ ภาพ ถือว่าเป็นสระน้ำที่สวยที่สุด ภูเขาทอง ลักษณะเป็นฐานเจดีย์รูปสถูป ตรงกลางอัดด้วยดินลูกรักล้อมรอบด้วยศิลาแลงรูปกลมและแปดเหลี่ยม อยู่ทางทิศ ตะวันตกนอกคันดินคูเมือง เทวสถานหนอกขนาก อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือนอกคันดินคูเมืองเป็นเทวสถานสร้างด้วยศิลาแลง มีฐานบันไดเป็นรูปครึ่ง วงกลม ในการขุดแต่งได้พบเทวรูปดินเผาและเครื่องปั้นดินเผาสมัยทวารวดีหลายชิ้น กลุ่มโบราณสถานสระมรกต อยู่ข้างวัดสระมรกต ตำบลโคกไทย อำเภอศรีมโหสถจากตัวเมืองเดินทางตามทางหลวงสาย ๓๑๙ ประมาณ ๒๓ กิโลเมตร แล้ว แยกซ้ายอีกประมาณ ๕๐๐ เมตร เป็นกลุ่มโบราณสถานขนาดใหญ่สร้างซ้อนทับกันหลายสมัยตั้งแต่ก่อนพุทธศตวรรษที่ ๑๔ เป็นต้นมา ได้แก่ รอยพุทธบาทคู่สลักอยู่บนศิลาแลงธรรมชาตินับว่าเป็นรอยพระพุทธบาที่เก่าแก่และใหญ่ที่สุดในประเทศไทย นอกจากนี้ยังมีสระมรกต สระ บัวลำ อาคารศรีมโหสถ เป็นต้น อนุสาวรีย์ลายพระหัตถ์ อยู่ที่สนาโรงเรียนลายพระหัตถ์ อำเภอศรีมหาโพธิ์ เลยที่ว่าการอำเภอไป ๑ กิโลเมตร เป็นแผ่นหิน จารรึกลายพระหัตถ์ของพระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งได้เสด็จประพาสปราจีนบุรี เมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๑ ปัจจุบันเป็นปูชนียสถานสำคัญแห่งหนึ่งของเมืองปราจีนบุรี แก่งสลัดได เป็นแก่งใหญ่ในลำคลองประจันตคาม อำเภอประจันตคาม อยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณ ๓๐ กิโลเมตร ถ้ามีเรือจากประจันตคามไป จะใช้เวลาประมาณ ๑ ชั่วโมง ชาวเมืองประจันตคามเรียกแก่งนี้ว่าน้ำตกตะคร้อ อุทยานแห่งชาติทับลาน อยู่ในเขตอำเภอนาดี บนทางหลวงหมายเลข ๓๐๔ เลยสี่แยกกบินทร์บุรีไปประมาณ ๓๐ กิโลเมตร ได้รับการจัดตั้งเป็นอุทยานฯ เมื่อวันที่ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๔ มีพื้นที่ประมาณ ๒,๒๔๐ ตารางกิโลเมตร หรือ ๑,๔๐๐,๐๐๐ ไร่ พืชที่พบมากในเขตอุทยานฯ ได้แก่ ไม้ตระกูลปาล์ม นอกจากนั้นยังมีน้ำตกทับลานหรือน้ำตกเหวนกกก