เพชรบุรีเป็นเมืองเก่าแก่เคยเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญ ชั้นเมืองลูกหลานของไทยมาช้านาน มีชื่อเรียกในสมัยก่อนหลายชื่อ เช่น เมืองพริบพรี หรือเป็นเพชรพลี เพชรบุรีมีเนื้อที่ ๖,๒๒๕.๑ ตารางกิโลเมตร แบ่งการปกครรองออกเป็น ๘ อำเภอ ครือ อำเภอเมือง อำเภอชำอำ อำเภอเขาย้อย อำเภอท่ายาง อำเภอบ้านลาด อำเภอบ้านแหลม อำเภอหนองหญ้าปล้อง และอำเภอแก่งกระจาน สถานที่น่าสนใจ ถ้ำเขาย้อย อยู่บนเขาย้อย อำเภอเขาย้อย ห่างจากตัวเมือง ๒๒ กิโลเมตร ในถ้ำมีพระพุทธรูปปางต่าง ๆ ประดิษฐานอยู่ ถ้ำเขาย้อยเคยเป็นที่ประทับนั่งกรรมฐานของสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อครั้งยังทรงผนวชอยู่ด้วย หมู่บ้านลาวโซ่ง หรือไทยดำ ตั้งอยู่ทีทบ้านหนองปรง อำเภอเขาย้อย เป็นกลุ่มชนที่อพยพมาจากหลวงพระบาง ประเทศลาว และยังรัษาวัฒธรรมประเพณีดั้งเดิมเอาไว้ได้ ในวันทนี่ ๑๐ เมษายนของทุกปี จะมีงานสังสรรค์และการละเล่นพื้นเมืองต่าง ๆ อุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรี หรือเขาวัง เป็นพระราชวังสร้างอยู่บนเขามหาสวรรค์สูง ๙๒ เมตร พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรางพอพระราชหฤทัยในเขาวัง จึงทรงสร้างพระราชวังขึ้นบนเขาวัง สำหรับเป็นที่แปรพระราชฐาน สร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๓ แล้วพระราชทานนามว่าพระนครคีรี แต่ชาวเมืองเพชรก็ยังคงเรียกเขาวังติดปากมาจนทุกวันนี้ พระนครคีรีมีพระที่นั่ง และพระตำหนักมากมาย นอกจากนี้ยังมีโรงม้า โรงรถศาลามหาดเล็ก โรงครัว ฯลฯ ตามแบบพระราชวังทั่วไปรอบ ๆ ที่ตั้งพระราชวังมีป้อมเรียงรายอยู่ทั้ง ๔ ทิศ นอกจากจะสร้างพระราชวังแล้วยังมีการบูรณะวัดหนึ่งคือ วัดมหาสมณาราม อันเป็นวัดเก่าแก่แต่สมัยอยุธยา และสร้างวัดใหม่ขึ้นอีกหนึ่งวัดคือวัดพระแก้ว อีกทั้งโปรดให้บูรณะพระธาตุเก่าแก่ และให้นำพระบรมสารีริกธาตุมาบรรจุไว้ภายใน พระราชทานนามว่าพระธาตุจอมเพชร บางส่วนของเขาวังจัดเน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนครคีรี เปิดให้เข้าชมได้ทุกวันเว้นวันจันทร์ อังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ตั้งแต่เวลา ๙.๐๐-๑๖.๐๐ น. ค่าเข้าชมคนละ ๑๐ บาท อุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรี เปิดให้เข้าชมทุกวัน ตั้งแต่เวลา ๐๘.๓๐-๑๖.๓๐ น. ค่าเข้าฃม ชาวไทย ๑๐ บาท ชาวต่างประเทศ ๒๐ บาท นักท่องเที่ยวอาจขึ้นชมเขาวังได้โดยการเดินขึ้นหรือใช้รถรางไฟฟ้า เขาบันไดอิฐ เป็นเขาขนาดย่อมมียอดสูง ๑๒๑ เมตร อยู่ห่างจากเขาวังประมาณ ๒ กิโลเมตร บนเขาบันไดอิฐมีวัดเก่าสมัยอยุธยาชื่อวัดเขาบันไดอิฐ บนเขานี้มีถ้ำอยู่หลายถ้ำ เช่น ถ้ำประทุน ถ้ำพระเจ้าเสือ ถ้ำพระพุทธไสยาสน์ เป็นต้น ถ้ำเขาหลวง อยู่บนเขาหลวง ซึ่งสูงเพียง ๙๒ เมตร ห่างจากเขาวังประมาณ ๕ กิโลเมตร ถ้ำเขาหลวงนับเป็นถ้ำใหญ่และสำคัญที่สุดของเมืองเพชร เพราะภายในถ้ำเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปฉลองพระองคือันสำคัญยิ่ง ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้สร้างถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตรงทางเข้าเชิงเขาหลวงทางขวามือมีวัดใหญ่อยู่วัดหนึ่ง ชื่อวัดถ้ำแกลบ หรือวัดบุญทวี มีศาลาการเปรียญที่ใหญ่มาก และประตูโบสถ์เป็นไม้สลักสวยงามมาก วัดใหญ่สุวรรณาราม วัดนี้ปฏิสังขรณ์ ในสมัยสมเด็จพระเจ้าเสือ โดยพระสังฆราชแตงโม ในสมัยรัชกาลที่ ๕ ได้มีการปฏิสังขรณ์และสร้างระเบียงคดรอบพระอุโบสถอีกครั้งหนึ่งสิ่งที่น่าสนใจได้แก่พระอุโบสถ ซึ่งไม่มีหน้าต่าง ภายในมีภาพเขียนเทพชุมนุมที่แปลกกว่าที่อื่นมีอายุกว่า ๓๐๐ ปีมาแล้ว และมีศาลาการเปรียญเป็นเป็นไม้สักทั้งหลัง เดิมเป็นพระที่นั่งในพระราชวังที่อยุธยา มีความสวยงามมาก ฝีมือแกะสลักลงรักปิดทอง รูปทรงเป็นบุษบกที่งดงามและสมบูรณ์ที่สุด วัดมหาธาตุวรวิหาร ตั้งอยู่ในตัวเมืองริมแม่น้ำเพชรบุรีฝั่งตะวันตก สิ่งที่น่าสนใจคือปรางคืห้ายอด ก่อด้วยอิฐฉาบปูนบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และบายปูนปั้นในวิหารหลวงและอุโบสถ ซึ่งเป็นฝีมือช่างเมืองเพชร พระรามราชนิเวศน์ เดิมเรียกว่าราชวับ้านปืน คั้งอยู่ที่ตำบลบ้านหม้อ อำเภอเมือง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์ให้สร้างเพื่อเป็นพระราชนิเวศน์สำหรับฤดูฝน ภายหลังกองทัพบกร่วมกับกรมศิลปากร ดำเนินการบูรณะปฏิสังขรณ์แล้วเสร็จในปี พ.ศ.๒๕๓๐ มีโครงการจะใช้เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเพชรบุรี การเข้าชมต้องทำหนังสือล่วงหน้าถึงผู้บังคับการจังหวัดทหารบกเพชรบุรี อำเภอเมือง เพชรบุรี ๗๖๐๐๐ หาดเจ้าสำราญ อยู่ห่างจากตลาดเมืองเพชรบุรี ประมาณ ๑๕ กิโลเมตรเป็นชายหาดที่เคยเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญมาแต่สมัยโบราณ มีประวัติเล่ากันมาว่าสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเคยเสด็จมาที่นี่พร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถ ทรงพอพระราชหฤทัยในความงามของหาดนี้มาก ทรงประทับแรมอยู่หลายวันจนชาวบ้านเกรียกหาดนี้ว่าหาดเจ้าสำราญมากจนปัจจุบันนี้ ขณะนี้มีที่พักของกรมพลาธิการทหารบก และบังกาโลของเอกชน จากหาดเจ้าสำราญไปทางใต้ประมาณ ๗ กิโลเมตร เป็นชายหาดปึกเตียนซึ่งเป็นสถานที่ท่องเที่ยวอีกแห่งของจังหวัดเพชรบุรี เขื่อนแก่งกระจาน เป็นเขื่อนดินที่สร้างขึ้นกั้นลำน้ำเพชรบุรี อยู่ที่อำเภอท่ายาง ห่างจากตัวเมืองเพชรบุรี ๕๓.๕ กิโลเมตร ห่างจากเขื่อนเพชรไปทางทิศตะวันตก ๒๗ กิโลเมตรสามารถเดินทางได้ ๒ ทาง คือ ก่อนจะถึงตัวเมืองเพชรบุรีประมาณ ๖ กิโลเมตร จะมีทางแยกเข้าแก่งกระจานอีก ๓๘ กิโลเมตร หรือจากตัวเมืองไปตามทางหลวงหมายเลข ๔ ถึงอำเภอท่ายาง ประมาณ ๒๐ กิโลเมตร จะมีางแยกเข้าแก่งกระจานอีก ๓๘ กิโลเมตร เขื่อนแก่งกระจานสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๙ สันเขื่อนยาว ๗๖๐ เมตร สูง ๕๘ เมตร อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ตั้งอยู่เลยเขื่อนแก่งกระจานไปอีก ๘ กม. นับเป็นอุทยานแห่งชาติที่กว้างใหญ่มากที่สุดของประเทศไทย ครอบคลุมพื้นที่ ๑.๘ ล้านไร่ ได้รับการประกาศเป็นเขตอุทยานแห่งชาติเมื่อปี ๒๕๒๔ โดยกำหนดบริเวณพื้นที่อ่างเก็บน้ำและป่าเหนือเขื่อน มีสถานที่ที่น่าสนใจ คืออ่างเก็บน้ำแก่งกระจาน ป่าสนสองใบและสนสามใบเขาพะเนินทุ่งเป็นยอดเขาสูงจากระดับน้ำทะเล ๑.๒๐๗ เมตร และน้ำตกทอทิพย์ซึ่งมีความสูงถึง ๙ ชั้น อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน มีบริการบ้านพักบริการนักท่องเที่ยว ติดต่อกองอุทยานแห่งชาติ กรมป่าไม้ โทร. ๕๗๙๐๕๒๙,๕๗๙๔๘๔๒ หุบกระพง อยู่ก่อนถึงชะอำประมาณ ๔ กม. ตามทางหลวงหมายเลข ๔ ตรงหลัก กม.ที่ ๒๐๑-๒๐๒ แยกขวามือ เข้าเส้นทาง ๓๒๐๓ ไป ๘ กม. จะถึงสหกรณ์หุบกระพงซึ่งเป็นโครงการตามพระราชดำริ มีการแนะนำให้เกษตรกรรู้จักการปลูกพืชตามหลักวิชาการ และจัดตั้งสหกรณ์การเกษตร นักท่องเที่ยวสามารถซื้อผลิตผลทางการเกษตร ได้ที่ตลาดหน้าศูนย์สาธิตและริมถนนเพชรเกษม บริเวณปากทางเข้าหุบกระพง หาดชะอำ อำเภอชะอำอยู่ห่างจากตัวเมืองเพชรบุรี ประมาณ ๔๑ กม. มีทางแยกซ้ายเข้าขายหาด ระยะทางประมาณ ๒ กม. เป็นหาดที่มีความสวยงามมากของจังหวัดเพชรบุรี มีโรงแรมที่พักสำหรับนักท่องเที่ยวมากมาย ปัจจุบันการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยได้เปิดสำนักงานขึ้นที่อำเภอชะอำ จากบริเวณสี่แยกชะอำไปทางอำเภอหัวหิน ๑ กิโลเมตรนักท่องเที่ยวสามารถติดต่อสอบถามได้ โทร. (๐๓๒) ๔๗๑๕๐๒ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน อยู่ระหว่างชะอำ-หัวหิน แยกซ้ายมือเข้าไปประมาณ ๒ กิโลเมตร เป็นที่ประทับแปรพระราชฐานของรัชกาลที่ ๖ ในฤดูร้อน ลักษณะเป็นพระตำหนักไม้สามหลังสองชั้น หันหน้าออกสู่ทะเลขณะนี้ได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์ใหม่ เนื่องจากเดิมมีสภาพทรุดโทรม ปัจจุบันเป็นที่ตั้งกองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดนกองกำกับการกองบังคับการฝึกพิเศษ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวองค์ปัจจุบันพระราชทานนามว่าค่ายพระรามหก